شرایط سخت و خفقان موجود در دوران امام سجاد٧ ایجاب می‌کرد که ایشان بسیاری از معارف را در قالب ادعیه آموزش دهند. «صحیفۀ سجادیه» که منبعی عظیم در شناخت معارف الهی است، دربردارندۀ موضوعات و گزاره‌های گوناگون عقیدتی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی و... است. یکی از موضوعات مطرح در صحیفۀ سجادیه، «شناخت شیطان» است. تأثیر شیطان در زندگی انسان، موجب انحراف بندگان از مسیر حق شده و در نمونه‌هایی، به پیدایش فرقه‌های انحرافی (مانند شیطان‌پرستی) منجر شده است؛ بنابراین، آگاهی از فعالیت‌های شیطان، راه‌های مقابله را به انسان نشان می‌دهد.

امام سجاد٧ به موضوعِ «شیطان‌شناسی» اهمیت فراوانی داده و در دعاهای گوناگون، به‌خصوص «دعای هفدهم» به این موضوع پرداخته‌اند. بحث از شیطان در صحیفۀ سجادیه علاوه بر آشنایی بیشتر با این کتاب ارزش‌مند، در شناساییِ راه‌های انحراف و نقاط ضعف انسان و نیز در بحث دشمن‌شناسی، کاربرد فراوانی دارد.

قرآن، مهم‌ترین منبع اسلامی نیز، عنایتِ ویژه‌ای به شناخت و معرفی شیطان دارد. شیطان در آیات قرآن، دشمنِ انسان‌ها معرفی گردیده و از پیروی‌اش نهی شده است.

حال، پرسشی که در این‌جا مطرح می‌شود، این است ‌که: دیدگاه صحیفۀ سجادیه دربارۀ تأثیر شیطان بر انسان چیست و این دیدگاه تا چه اندازه با آیات قرآن منطبق است؟ تاکنون دربارۀ معارف صادره از امام زین‌العابدین٧ دربارۀ شیطان، کار مستقلی انجام نشده است. از ویژگی‌های این نوشتار، تطبیق دیدگاه‌های امام٧ با آیات قرآنی است. در هر بخش سعی شده است تا آیات مرتبط با فراز‌های منقول از امام سجاد٧ نقل و تحلیل شوند، تا نسبتِ بین سخنان امام٧ و قرآن کریم روشن گردد. گفتنی است، روش نگارنده در این تحقیق، کتاب‌خانه‌ای بوده و از متن صحیفۀ کاملۀ مشهوره استفاده شده است.

گزاره‌های گوناگونی دربارۀ شیطان و راه‌کارهای مقابله با آن در صحیفه وجود دارد. مقالۀ پیش‌رو، متون مربوط به تأثیرات شیطان را بررسی می‌کند. دو نوع تأثیر برای شیطان در صحیفه ذکر شده است. در بخش نخست، تلاش برای انحرافات فکری _