یکی از تلاش‌های شیطان در عرصۀ انحرافِ[٤٥٥] بندگان، گمراه کردن آن‌ها از مسیرِ بندگی است. ابلیس در این مسیر، از دو نوع تلاش بهره می‌گیرد. برخی فعالیت‌های شیطان در راستای انحراف عملیِ انسان است و هدفش خارج کردن انسان از مسیر خداوند است. این فعالیت‌ اعم از این است که انسانِ گناه‌کار از جهت فکری و عقیدتی نیز منحرف به سمت گناه شده باشد یا از روی غفلت و بدون لجاجت، به انجام گناه مبادرت کند.

گاهی نیز فعالیت‌های شیطان با هدف نفوذ در فکر و عقیدۀ انسان است تا با آن، عقیده‌اش دربارۀ خداوند را عوض کرده و سپس به انحراف عملی بکشاند. انحراف فکری و عقیدتیِ انسان باعث می‌شود خود، به راه گناه رفته و دیگر نیازی نیست که شیطان در هر موردی از گناه، برای انحراف عملیِ انسان تلاش کند. در ادامه، به تلاش شیطان در جهت انحراف فکری _ عقیدتی پرداخته می‌شود.

١. تاریک نشان دادن مسیر حق

یکی از مهم‌ترین تلاش‌های شیطان در جهت انحراف فکری و عقیدتی، گمراه ‌کردن انسان است. شیطان با ابزارهای مختلف، سعی در گمراهی و سپس به بی‌راهه کشاندن بندگان از راه حق دارد. قرآن کریم، خطر کمین شیطان برای گمراهی را گوشزد می‌کند: Gوَ یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُضِلَّهُمْ ضَلَالَا بَعِیدًاF[٤٥٦]؛ شیطان می‌خواهد آنان را گمراه کند و به بی‌راهه‌های دوردستی بیفکند.[٤٥٧]

«ضل» به معنای گم کردن راه در تاریکی است.[٤٥٨] خداوند متعال در سورۀ «یس» به بندگان هشدار داده که شیطان قصدِ گمراهی جمع کثیری از انسان‌ها را دارد.[٤٥٩] در سورۀ

[٤٥٥]. «انحراف» به معنای عدول و کج شدن از شئ یا مسیر است. در این‌جا منظور، تلاش شیطان در جهت گمراهیِ انسان و عدول از طریق الهی است. ر.ک: جمهرة اللغه، ج١، ص‌٥١٧.

[٤٥٦]. نساء، آیه ٦٠.

[٤٥٧]. نگارنده برای ترجمۀ آیات این مقاله، از ترجمۀ عبدالمحمد آیتی بهره‌مند شده است.

[٤٥٨]. ر.ک: جمهره اللغه، ج١، ص‌١٤٧.

[٤٥٩]. ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، ج١، ص٣٠.