اولین مرحله، ملامت انسان به دلیل انجام گناه است. در این مرحله، شیطان از فریب دادن و انحراف عملی دست کشیده و فقط قصد اذیت و آزار روحیِ انسان را دارد. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:

وَ مَا کاَنَ لىَ عَلَیْکُم مِّن سُلْطَانٍ إِلَّا أَن دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِى فَلَا تَلُومُونىِ وَ
لُومُواْ أَنفُسَکُم[٥٠٠]؛

(شیطان گوید:) برایتان هیچ دلیل و برهانی نیاوردم، جز آن‌که دعوتتان کردم. شما نیز دعوت من را اجابت کردید؛ پس مرا ملامت مکنید، خود را ملامت کنید!

سرزنش دوستانه (تنبه) موجب رفع عیوب و برای اصلاح، و سرزنش دشمن موجب اذیت و آزار است. ملامت شیطان نیز در جهت اصلاح نبوده و به دنبال نشان دادن ضعف انسان است. او با بیان نقطه ضعف، به دنبال القای روحیۀ نتوانستن به انسان است؛ وقتی انسان گمان کند توان اصلاحِ خویش را ندارد، به دنبال رفع عیوب خود نخواهد رفت. امام سجاد٧ نیز بیان می‌کند که شیطان در این مرحله به انسان‌ سرکوفت زده و غضب الهی را به رخ آن‌ها می‌کشد:

فَتَلَ عَنِّی عِذَارَ غَدْرِهِ وَ تَلَقَّانِی بِکَلِمَةِ کُفْرِهِ[٥٠١]؛

عنان حیله و تزویر را از من بازگردانید و با کلمۀ کفر با من روبه‌رو شد.

او در حالی که بندگان گنه‌کار، مشمول خشم الهی بوده و شرمنده از خدای
خویشند، به بدترین وجه، آن‌ها را خطاب و سرزنش کرده تا از غفران الهی و توبه ناامید و یا غافل شوند.

دوم: برائت از گناه

در این مرحله، شیطان از بنده و گناهش اظهار برائت کرده و حتی خود را خداترس و بیمناک به عذاب الهی معرفی می‌کند:

کَمَثَلِ الشَّیْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْانسَانِ اکْفُرْ فَلَمَّا کَفَرَ قَالَ إِنىّ‌ِ بَرِى‌ءٌ مِّنکَ إِنِّى‌ِ أَخَافُ اللَّهَ

[٥٠٠]. ابراهیم، آیۀ ٢٢.

[٥٠١]. صحیفۀ سجادیه، دعای ٣٢، ص‌١٤٨.