حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٤ - واکاویِ فتوایی منسوب به شیخ مفید

علمی‌ ویژه‌ای نیز برخوردار نبوده و برای مخاطبان عمومی ‌تألیف شده است. آیا بایسته نیست که در حوزۀ معارف دین و مسائل کلامی، ‌مطالب را به منابع معتبر مستند کرد؟! این داستان در حالی که با چنین ضعفی به لحاظ منبع روبه‌روست و نیز نقد محتوایی که در پی آمده است، چگونه در کتاب‌هایی که بر پایۀ پژوهش‌های قابل تقدیر شکل گرفته، وارد شده است؟![٩١]

٢. تعارض فتوا با روایات و فتاوای مشهور

در جوامع حدیثی شیعه که تاریخ تدوین آن‌ها به پیش از شیخ مفید می‌رسد، روایاتی نقل شده که در آن‌ها دربارۀ همین مسئله،‌ یعنی زن بارداری که از دنیا رفته و فرزندش در شکم وی زنده مانده، سؤال شده است؛ برای نمونه، در کتاب الکافی دو باب با عناوین «باب المرأة تموت و فی بطنها ولد یتحرک» و «باب المرأة تموت و فی بطنها صبی یتحرک» آمده و در آن‌ها احادیثی دربارۀ این مسئله‌ گزارش شده است. هم‌چنین در کتاب من لایحضره الفقیه در باب «التکفین و آدابه» روایاتی در این زمینه وجود دارد.[٩٢] در این‌جا یک روایت از این مجموعه را متذکر می‌شویم:

حمید بن زیاد عن الحسن بن محمد بن سماعة عن محمد بن أبی‌حمزة عن علی بن
یقطین قال: سألت العبد الصالح٧ عن المرأة تموت‌ و ولدها فی بطنها قال یشق بطنها و یخرج ولدها[٩٣]؛

علی بن یقطین گوید: از امام کاظم٧ دربارۀ زنی که مُرده و طفلش در شکم اوست، پرسیدم. فرمود: «شکم زن شکافته شود و بچه‌اش بیرون آورده شود.»

از آن‌جا که درصدِ زن‌های بارداری که در آن روزگار به هنگام وضع حمل از دنیا می‌رفته‌اند، نسبت به امروزه بسیار بیشتر بوده و امروزه با انجام عمل جراحی در اکثر موارد، از بروز چنین اتفاقی جلوگیری می‌شود، این امر مسئله‌ای مورد ابتلا بوده و در روایاتی مطرح شده است؛ البته نه اصل بیرون آوردن بچۀ زنده، بلکه کیفیت این کار. در این روایات چنین آمده است: «پهلوی چپ زن شکافته شود، طفل بیرون آورده


[٩١]. ر.ک: دانشنامه امام مهدی٤‌، ج‌٥، ص‌٢٠٥-٢٠٦.

[٩٢]. ر.ک: الکافی، ج‌٣، ص‌١٥٥، باب المرأة تموت و فی بطنها ولد یتحرک و ص‌٢٠٦، باب المرأة تموت و فی بطنها صبی یتحرک؛ من لایحضره الفقیه، ج‌١، ص‌١٦٠.

[٩٣]. الکافی، ج‌٣، ص‌١٥٥، ح١.