حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٤ - پیآمدهای حکم وصیت از منظر قرآن و روایات
بنابراین اگر شخص، وصیت کند که مقداری از اموالش را در راه کمک به ظالم یا ترویج باطل هزینه کنند، یا بگوید: به مبلغِ نصف درهم به فلان شخص بدهید که موجب کوچک شمردن اوست و یا بدون رضایت ورثه در بیشتر از یکسوم اموالش وصیت کند، از نظر اسلام وصیتِ او صحیح نیست. دربارۀ وصیت به بیش از مقدار یکسوم، اجازۀ وارثان در عمل به این وصیت، شرط است.
٢. حمایت از نیازمندان
هرچند مقدار وصیت تا یکسومِ مال است، در روایات توصیه شده در مواردی که ورثه نیازمند هستند، فرد به یکسومِ مال هم وصیت نکند و آن را به یکچهارم و یکپنجم تقلیل دهد و از این طریق، نزدیکان نیازمند خود را حمایت و یاری کند؛ چنانچه امام صادق٧ فرمودند:
مَنْ أَوْصَى بِالثُّلُثِ فَقَدْ أَضَرَّ بِالْوَرَثَةِ وَ الْوَصِیَّةُ بِالْخُمُسِ وَ الرُّبُعِ أَفْضَلُ مِنَ الْوَصِیَّةِ بِالثُّلُثِ وَ مَنْ أَوْصَى بِالثُّلُثِ فَلَمْ یَتَّرِکْ[٢٧٣]؛
هر کس به یکسوم (داراییاش) وصیت کند، به وارثان ضرر زده است و وصیت کردن به یکپنجم و یکچهارم، از وصیت به یکسوم افضل است. کسی که به یکسوم وصیت کند، چیزی (از مورد مأذون و مجاز) را باقی نگذاشته است.
کارهای خیری که فرد در زمان حیات خود بدون افراط و تفریط انجام میدهد، مورد ستایش است، ولی در کارهای خیری که وصیت میکند بعد از مرگ او انجام دهند، شبهۀ دخالت در مال دیگران وجود دارد، زیرا مال بعد از مرگ، به وارث منتقل میشود و رعایتِ حقوق ورثه مهم است. اینکه در روایات، حدّ وصیت یکسوم بیان شده، به معنای استحباب وصیت به این مقدار نیست، بلکه به معنای جواز وصیت کردن تا این حد است و ممکن است وصیت به برخی از این مقادیر (یکششم، یکپنجم و یکچهارم) بنا بر شرایط و مصالح مختلف بهتر باشد؛ مخصوصاً در جایی که ورثه فقیر باشند. البته اگر وارثان غنی بوده و نیازی به میراث نداشته باشند، رجحان وصیت به مقدار یکسوم، همچنان محفوظ است.[٢٧٤]
. [٢٦٦] الکافی، ج٧، ص١١.
[٢٧٤]. ر.ک: تفسیر تسنیم، ج٩، ص٢٣٧.