حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٣ - بررسی مصداق اهلبیت و مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر

فرمود: Gانمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَیْئا اَن یَقُولَ لَهُ کُن فَیکونF.[٤٣٧]

با توجه به این مطالب، پرسش این است که منظور از «اراده» در آیۀ تطهیر، تکوینی است یا تشریعی؟

١. معنای «اراده» در آیۀ تطهیر

با توجه به بیان معنای اراده، اگر ارادۀ مطرح‌ در آیه، تشریعی باشد در آن صورت فرقی بین اهل‌بیت و دیگران نیست، زیرا ارادۀ طهارت و رفع قذارت با جعل قانون، دربارۀ همگان، حتی کافران و فاسقان نیز وجود دارد، چون خداوند از آن‌ها نیز خواسته است که با ترک کفر، شرک و معصیت، راه صحیح هدایت را بپیمایند. شیخ طوسی در این باره می‌گوید:

ارادۀ‌ خداوند به زدودن رجس دو حالت دارد؛ یکی این‌که، از آنان خواسته است که طاعات را انجام دهند و از معاصی بپرهیزند (ارادۀ‌ تشریعی)؛ دیگری این‌که، لطف ویژه‌ای دربارۀ آن‌ها انجام داده است که به واسطۀ آن، از ارتکاب قبیح دوری کنند. صورت اول صحیح نیست، زیرا چنین اراده‌ای را خداوند از همۀ مکلفان خواسته است و به اهل‌بیت: اختصاص ندارد؛ از سوی دیگر، مسلّم است که این آیه، بیا‌ن‌گر مزیتی برای اهل‌بیت: است که دیگران فاقد آن هستند.[٤٣٨] [٤٣٩]

بنابراین اگر گفته شود سبب این خصوصیات که در آیۀ تطهیر ذکر شده، اجتناب
از نواهى و امتثال اوامر است[٤٤٠]، در آن صورت معناى آیۀ شریفه در حدّ همان تقوای
دینی و اجتناب از نواهی و امتثال اوامر است که خداوند آن را برای عموم مسلمانان
و مکلفان به احکام دین لازم می‌داند و با نصّ آیه مبنی بر انحصار اهل‌بیت، تعارض پیدا می‌کند.[٤٤١]

از سوی دیگر، در آیۀ شریفه دو قصر و انحصار وجود دارد که خود از عنایات الهی


[٤٣٧]. «فرمان او چنین است که هر گاه چیزى را اراده کند، تنها به آن می‌گوید: «موجود باش!»، بى‌درنگ موجود مى‌شود»؛ یس، آیه ٨٢.

[٤٣٨]. التبیان، ج‌٨، ص‌٣٤٠.

[٤٣٩]. هم‌چنان که ایشان در مقام مناشده، بسیار به این آیه استدلال می‌کردند؛ ر.ک: التفسیر الصافی، ج‌٤، ص‌١٨٨-١٨٩؛ البرهان، ج‌٤، ص٤٥٢؛ نورالثقلین، ج‌٤، ص‌١٨٦-١٨٧؛ شواهد التنزیل، ج‌٢، ص‌٣١؛ تفسیر القرآن (ابن‌کثیر)، ج‌٣، ص‌٤٩٥.

[٤٤٠]. ر.ک: الصواعق المحرقه، ص١٤٥.

[٤٤١]. ر.ک: المیزان، ج‌١٦، ص‌٣١١.