حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٣ - بررسی مصداق اهلبیت و مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر


و حسین:.[٣٩٠]

بنابراین، هرچند لفظ «اهل‌بیت» می‌تواند معنای عام داشته باشد و شامل همسران پیامبر نیز شود، روایات متعددی وجود دارد که خداوند از کلمۀ «اهل‌بیت» در این آیه، معنای خاصی اراده کرده است. علاوه بر تفاوتِ ضمایر این قسمت از آیه، محتوای آیات قبل و بعد، به مصون نبودن زنان پیامبر٦ از خطا و اشتباه اشاره دارند، در حالی که خداوند به‌ صورت قطعی، از اذهاب رجس و طهارتِ اهل‌بیت خبر می‌دهد. هم‌چنین در آغاز آیۀ ٣٣ و ٣٤، از خانه‌های متعدد پیامبر که همسران ایشان در آن سکونت داشتند، با صیغۀ جمع «بیوت النبى» و «بیوتهنّ» یاد شده است، ولى در آیۀ تطهیر برخلاف این تعابیر، «البیت» به صیغۀ مفرد و با «ال» به کار رفته است و از شمول آن به عموم بیوتى که اهل و ساکنان آن‌ها همسران پیامبر باشند، منصرف گشته است؛ در نتیجه مشخص می‌شود که سیرِ این آیات، سیاق واحدی ندارند.[٣٩١]

نکتۀ دیگر این‌که قرآن کریم در آیات ٢٨ تا ٣٤ سورۀ احزاب، از ابعاد شخصیت حقوقیِ همسران پیامبر و حفظ شأن رسالت سخن می‌گوید؛ بنابراین، اهل‌بیت نیز باید وابسته به شخصیت حقوقی نبی اکرم٦ و مقام نبوت و رسالت ایشان و متناسب با آن شأن معنوى باشند، نه این‌که فقط خویشاوند حضرت باشند. همان‌گونه که پیش‌تر گفته شد، واژۀ «بیت» وقتی به صورت مضاف‌الیه با «اهل» به‌ کار رود، به معنای انس گرفتن شخص یا اشخاصی با چیزی یا مکانی است؛ از این رو ممکن است فردی که وابستگی و تعلق خاطر به آن شخص ندارد، سلبِ اهلیت شود، هرچند جزو فرزندان انسان باشد؛ در مقابل، افرادی به سبب اُنسی که با شخص دارند، جزو اهل او به شمار آیند، هرچند با او خویشاوند نباشند.[٣٩٢]

بعضی مفسران[٣٩٣]، با استشهاد به آیۀ ٧٣ سورۀ «هود» گفته‌اند: مراد از «اهل‌بیت» در آیۀ تطهیر، همسران پیامبر٦ است و علت تغییر ضمیر در «یطهرکم»، وجود پیامبر٦، امام علی، حسن و حسین: می‌باشد که به حسب تغلیب، ضمیر مذکر


[٣٩٠]. ر.ک: الفصول المهمه، ص٢٣.

[٣٩١]. ر.ک: المیزان، ج١٦، ص٣١٢.

[٣٩٢]. ر.ک: صافات، آیه ٧٦.

[٣٩٣]. الجامع لاحکام، ج١٤، ص١٨٣؛ احکام القرآن (الجصاص)، ج٤، ص٣٧٨.