حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٦٢
إِنَّمَا یَأْمُرُکُم بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشَاءِ وَ أَن تَقُولُواْ عَلىَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُون[٥٢٦]؛
او شما را فقط به بدیها و کار زشت فرمان میدهد و آنچه نمیدانید، به خدا نسبت دهید.
حضرت زینالعابدین٧ نیز در فرازی، علت گناهان را فریب شیطان دانسته و خدعهاش را عاملِ ترکِ طاعات و انجام معصیت میداند:
فَلَوْلَا أَنَّ الشَّیْطَانَ یَخْتَدِعُهُمْ عَنْ طَاعَتِکَ مَا عَصَاکَ عَاصٍ[٥٢٧]؛
اگر شیطان ایشان را از طاعتت نفریبد، هیچ عصیانگری تو را معصیت نکند.
امام٧ بیان میکند که اگر کسی به دام شیطان گرفتار نشده و اسیر فریبش نگردد، وارد در معصیت نشده و از آن مصون میماند. در این فراز، امام٧ اشارهای به هوای نفس نکرده است. درفصل دوم گذشت، یکی از فعالیتهای شیطان، کمک کردن به هوای نفس است. شاید بتوان گفت با قدرت هوای نفس، انسان به سوی گناه سوق پیدا کرده و با فعالیت شیطان، انسان دچار عصیان و تجرّیِ عملی میگردد.
امام سجاد٧ در صحیفه، تلاشهای شیطان جهت انحراف انسان را ذکر کرده که چهار موردِ آن در راستای انحراف عملیِ انسانهاست. وسوسه کردن، یاری هوای نفس، ایجاد سستی در انجام عمل صالح و فریبکاری برای انجام معصیت، از موارد تلاش شیطان برای انحراف عملیِ انسانها بوده که با گزارههای قرآنی منطبق است.
نتیجهگیری
صحیفۀ سجادیه همگام با قرآن، به موضوع «شیطان» اهمیت داده و امام سجاد٧ در دعاهای صحیفه به بیان تلاشهای شیطان در جهت انحراف انسان پرداخته است. تلاشهای شیطان، گاهی فکری و عقیدتی بوده و گاه در حیطۀ عمل است. تاریک نشان دادن مسیر حق، شبههافکنی، ایجاد بدگمانی به رازقیت خداوند، وعدههای دروغ، ایمنی دادن از عذاب و ترساندن از غیرعذاب، زیباسازیِ معصیت و سخت جلوه دادن طاعت و سرزنش، از تلاشهای شیطان در جهت انحراف فکری و عقیدتی انسان است که در صحیفه به آن اشاره شده است. وسوسه کردن، یاریِ هوای نفس،
[٥٢٦]. بقره، آیۀ ١٦٩ و نیز ر.ک: بقره، آیۀ ١٦٨؛ انعام، آیۀ ١٢١؛ نور، آیۀ ٢١.
[٥٢٧]. صحیفۀ سجادیه، دعای ٣٧، ص١٦٣.