حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢ - اعتبارسنجیِ مصادر و اسناد روایات اسلامی آفرینش حوا
است که علاوه بر
آنکه در شمار کتب متأخر شیعه قرار میگیرد، اعتبار
چندانی
نیز ندارد.[٢١] در قرن یازدهم،
سیدهاشم بن سلیمان بحرانی احادیث روایی را از
درون کتابهای تفسیری و نیز سایر کتابهای حدیثی
گرد آورد و نام «البرهان
فی تفسیر القرآن» را بر کتاب خویش نهاد، ولی قریب
به اتفاق این روایات در میزان اعتبار، وزنی ندارند، زیرا
یا سند آنها ضعیف یا مرسل است، یا مقطوعالسند است و یا
مفاد آن با اصول عقاید و مبانی شریعت ناسازگار است؛ افزون بر
آن، احیاناً با علم یا عقل سلیم نیز مخالفت دارد. تمامی
این جهات موجب میگردد تا صدور چنین احادیثی از اهلبیت: بعید به نظر برسد؛[٢٢] در
نتیجه، اعتبار این منبع نزد عالمان شیعه کاهش مییابد.
_ دو روایت نیز به دلیل آنکه آغاز نقلشان از تفسیر القمی بوده است، به لحاظ مصدری در وضعیتی ضعیف قرار میگیرند.[٢٣] این تفسیر هماکنون از دیدگاه محققان جهان تشیع، فاقد اعتبار است. شواهدی در دست است که این تفسیر نمیتواند نوشتۀ بزرگواری همچون علی بن ابراهیم، که خود و پدرش عصر حضور و غیبت کبری را درک کردهاند، باشد.[٢٤]
از میان هشت روایتی که از منابع حدیثیِ اهلسنت به دست آمد، شش حدیث بر اساس مبانی سنیان دارای منابعی معتبرند[٢٥]، چراکه در برخی صحاح سته و یا مسانید مورد اعتماد آنان گزارش شدهاند. دلیل ضعف مصدر دو روایت دیگر[٢٦] را نیز باید تفرد
[٢١]. روایت بیستوسوم: البرهان فی تفسیر القرآن، ج٢، ص١٠، ح٢٠٦٨.
روایت بیستوچهارم: همان، ج٣، ص٣٤٧، ح٥٨٤١.
[٢٢]. تفسیر و مفسران، ج١، ص٤٥٨ و ٤٥٩؛ ج٢، ص١٧٧ و ١٧٨.
[٢٣]. روایت بیستوپنجم: تفسیر القمی، ج١، ص٤٥.
روایت بیستوششم: تفسیر القمی، ج١، ص٦٠.
[٢٤]. تفسیر و مفسران، ج٢، ص١٨٥.
[٢٥]. روایت اول: صحیح البخاری، ج٣، ص١٨٦١، ح٤٨٩٠؛ صحیح مسلم، ص٥٨٥، ح١٤٦٨.
روایت دوم: سنن الدارمی ، ج٢، ص١٤٧ و ١٤٨.
روایت سوم: صحیح مسلم، ص٥٨٨؛ مسند الحمیدی، ج٢، ص٤٩٢ و ٤٩٣.
روایت چهارم: المصنف، ج٤، ص١٨٤، ح٢؛ مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج٦، ص٣١٠، ح٢٦٤٣٨.
روایت پنجم: کتاب الثقات، ص١١٣٠، ح٤١٧٨.
روایت ششم: سنن ابنماجه، ج١، ص١٧٤ و ١٧٥، ح٥٢٥.
[٢٦]. روایت هفتم: تفسیر القرآن العظیم، ج٣، ص٨٥٢، ح٤٧١٨.
روایت هشتم: الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج١، ص: ٥٢.