حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٤٧
قطعاً به نیرنگِ شیطان دچار شده است:
وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنَّا کَیْدَهُ یُضِلَّنَا وَ إِلَّا تَقِنَا خَبَالَهُ یَسْتَزِلَّنَا[٤٦٧]؛
اگر تو حیله و نیرنگش را از ما نگردانی، ما را گمراه میکند و اگر از فسادش نگاهمان نداری، ما را دچار لغزش مینماید.[٤٦٨]
امام سجاد٧ دربارۀ گمراهکننده بودن شیطان میفرمایند: اگر خداوند، فریب ابلیس را از انسان برنگرداند، وی در فریبکاری پیروز خواهد شد. خداوند نیز در آیات قرآن با تأکید بر این مطلب، فضل و رحمت الهی را عامل گمراه نشدن شمرده است:
وَ لَوْ لَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلَّا قَلِیلا[٤٦٩]؛
اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، جز عدۀ کمی، همگی از شیطان پیروی میکردید (و گمراه میشدید).
عنایات خداوند، عامل مهمی در نگاهداری
انسان از مسیرِ شیطان است،
ولی کسانی که بر پیمودن این مسیر اصرار دارند،
مشمول عنایات حق نخواهند
شد. امام سجاد٧ در فرازی
دیگر، به نقش مهمّ شیطان در انحراف از مسیر حق اشاره کرده و
میفرماید:
وَ لَوْلَا أَنَّهُ صَوَّرَ لَهُمُ الْبَاطِلَ فِی مِثَالِ الْحَقِّ مَا ضَلَّ عَنْ طَرِیقِکَ ضَال[٤٧٠]؛
اگر شیطان، باطل را در نظرشان به صورت حق جلوه ندهد، هیچ گمراهی از راهِ تو منحرف نشود.
بنابراین، اگر شیطان بندگان را فریب نداده و باطل را به صورت حق جلوه ندهد، هیچکس راه را گم نمیکند. گفتنی است، بعضی علما، اصل گمراهی، ضلالت و جهالت را از شیطان میدانند.[٤٧١]
٢. شبههافکنی
یکی از فعالیتهای شیطان برای انحراف فکری _ عقیدتیِ انسانها، شبههافکنی[٤٧٢]
[٤٦٧]. صحیفۀ سجادیه، دعای ٢٥ ص١٢٢.
[٤٦٨]. نگارنده برای ترجمۀ صحیفه، از ترجمۀ شیخحسین انصاریان بهرهمند شده است.
[٤٦٩]. نساء، آیۀ ٨٣ و ر.ک: اعراف، آیات ٢٧، ٣٠، ١٧٥.
[٤٧٠]. صحیفۀ سجادیه، دعای ٣٧، ص١٦٤.
[٤٧١]. ر.ک: ریاض السالکین، دعای ٣٧، بند ٩.
[٤٧٢]. «شبهه» به معنای پوشیده و مشتبه شدن مسیر است؛ ر.ک: مجمع البحرین، ج٦، ص٣٥٠.