حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣ - اعتبارسنجیِ مصادر و اسناد روایات اسلامی آفرینش حوا

در نقل حدیث دانست.

دستۀ دوم

دستۀ دوم شامل روایاتی است که بر آفرینش حوا٣‌ از باقی‌ماندۀ گِل آدم٧ دلالت دارد. این دسته از روایات، تنها در متون روایی شیعه به دست آمد و در مجموع، شش روایت را شامل می‌گردد. در این میان، دو حدیث را می‌توان به لحاظ مصدرشناسی، معتبر دانست[٢٧] و بقیه به دلایل زیر از این حیث ضعیفند:

١. تأخر زمانی نقل روایت: در این مجموعه، یک روایت به دلیل آن‌که اولین بار در منابع متأخر به دست آمد، به لحاظ مصدرشناسی ضعیف تلقی می‌گردد. آغازگرِ نقل این روایت، حویزی[٢٨] بوده است.

٢. تفرد در نقل: یک روایت را قطب‌الدین راوندی در قصص‌الأنبیاء آورده است و
علامه مجلسی به نقل از وی، این روایت را در بحار‌الأنوار نقل می‌کند؛ در نتیجه، تفرد در نقل دارد.[٢٩]

٣. عدم اعتبار مصادر نزد عالمان شیعه: دو روایت به دلیل عدم اعتبار مصادر نزد عالمان شیعه، از این حیث دربردارندۀ ضعف خواهند بود. آغازگرِ نقل این روایات تفسیر العیاشی[٣٠] و البرهان فی تفسیر القرآن[٣١] بوده‌اند.

برآیندِ آسیب‌شناسی مصادر روایات فریقین

پس از بررسی‌های مزبور مشخص ‌می‌شود که بیشتر روایاتی که در شیعه، دربارۀ آفرینش حوا٣‌ نقل شده‌اند، به لحاظ مصدرشناسی وضعیت مناسبی ندارند. همین امر سبب می‌گردد، در هنگام مواجه شدن با این گروه از روایات، دقت و تأمل بیشتری به کار گرفته شود؛ اما در اهل‌سنت، وضعیت متفاوت بوده و اکثر مصادری که این روایت را نقل کرده‌اند، از جایگاه والایی نزد آنان برخوردارند.


[٢٧]. روایت اول: من لایحضره الفقیه، ص١٨٧و ١٩٢، ح‌١؛ علل الشرائع، ج‌٢، ص‌٥١٢، ح‌١.

روایت دوم: من لایحضره الفقیه، ج‌٣، ص:٣٧٩ و٣٨٠؛ علل الشرائع، ج‌١، ص‌١٧ و ١٨، ح‌١.

[٢٨]. روایت سوم: تفسیر نورالثقلین، ج‌١، ص٤٣٤، ح‌١٥.

[٢٩]. روایت چهارم: قصصالأنبیاء، ص٦٩ و٧٠، ح‌٥٠.

[٣٠]. روایت پنجم: تفسیر العیاشی، ج‌١، ص٢١٦، ح‌٧.

[٣١]. روایت ششم: البرهان فی تفسیر القرآن، ج‌٢، ص١٠، ح‌٢٠٦٦.