حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٦ - واکاویِ فتوایی منسوب به شیخ مفید

مسئله‌ای با این‌همه وضوح و اهمیت از جهت نجات جان انسان.

٣. اتهام بی‌سوادی یا تسرع در فتوا به شخصیتی بزرگ

با توجه به روایات موجود دربارۀ مسئله‌ و نیز فتاوای مشهور فقها در این زمینه، با فرض هر یک از دو صورت، یعنی دیدن یا ندیدن روایات و فتاوا، نسبتِ این فتوا به شیخ مفید یا هر کس دیگری، متهم کردن وی به بی‌سوادی و یا فتوا دادن سریع و بدون اندکی تأمل و دقت بوده و از آثار منفی آن، بی‌اعتمادیِ اهل دقت به علمای بزرگ است. آیا می‌توان باور کرد که شیخ مفید، استوانۀ فکری مکتب شیعه و فقیهی بزرگ باشد، اما چنین فتوا دهد که بچۀ زنده در شکم را همراه مادر مُردۀ او دفن کنند؟! آیا صدور چنین فتوایی و حتی‌ چنین سخنی نه در مقام فتوا، از عالمی متوسط یا ضعیف و یا حتی انسان عادی و یا کسی که از کمترین مراتب شعور انسانی بهره‌مند باشد، سر می‌زند؟ به نظر می‌رسد پاسخ منفی است، زیرا اگر وقوع چنین ماجرایی برای کسی به تصور درآید، اولاً نیازی به پرسیدن دربارۀ اصل بیرون آوردن بچۀ زنده از شکم مادر مُرده نمی‌بیند، چراکه انسانِ زنده‌ای در خطر مرگ قرار گرفته و تنها راه نجات او، بیرون آوردن از شکم مادرِ مُرده‌اش است. و اگر سؤالی هم داشته باشد، برای چگونگی جراحی و بیرون آوردن طفل زنده خواهد بود، نه برای اصل این کار؛ ثانیاً، بر فرض که سؤال کند، پاسخ‌دهنده هر کسی باشد، پاسخش معلوم است؛ حتی اگر پرسش او دربارۀ بچۀ حیوانی چون گاو، گوسفند و... باشد. بنابراین، چگونه می‌توان پاسخی را به شیخ مفید نسبت داد که حتی از انسان‌های معمولی نیز صادر نمی‌شود؟! چنین مطلبی اصلاً به سؤال و پاسخ فقهی نیاز ندارد، بلکه اندکی تأمل برای یافتن پاسخ، کفایت می‌کند.

بر فرض که شیخ مفید روایات مربوط به مسئله‌ مورد بحث را ندیده بود و نمی‌دانست که چگونگیِ انجام آن در روایات آمده است، بر چه اساسی به دفن بچۀ زنده همراه مادر مرده‌اش فتوا داد؟ به بیان دیگر، مستند فقهی شیخ مفید در این فتوا چه بود؟ کدام آیه یا حدیث، مورد استناد وی قرار گرفته و یا کدام‌یک از عقل مستقل، سیرۀ عقلا و یا اجماع فقها، مستمسک او قرار گرفته است؟ هیچ دلیلی برای استناد چنین فتوایی نمی‌توان یافت؛ پس آیا او بی‌دلیل به زنده به ‌گور کردن طفلی بی‌گناه فتوا داده است؟! در مسئله‌ مورد بحث، تزاحمی ‌بین حفظ حرمت جنازۀ میت و حفظ جان انسانی زنده رخ داده است؛ چگونه شیخ مفید حفظ حرمت میت را ترجیح داده