حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٦ - خاستگاه رواییِ شرایط راوی در ارزشگذاری رجالیان کهن
انجام وظیفۀ روایتگری خویش ناتوان باشد، این ناتوانی نشان از ضعف وی دارد، و این ضعفها دارای جهات متعددی است. در حوزههای مختلف، معیارهایی را میتوان شناسایی کرد که نشانگرِ ضعف راوی است. در این حوزهها، گاه اعتماد به راوی کاهش یافته و همین، سبب تضعیف او شده است و رجالیان این ضعف را در واژگانی منعکس ساختهاند. خاستگاه حوزههای اصلی ضعف راوی که مُخِلّ اعتماد هستند، عبارتند از: ضعف در حوزۀ دانش، ضعف در اعتقادات و ضعف در رفتار یا ویژگیهای شخصی راویان. در حوزۀ دانش راوی، اختصاصاً به ویژگیهای حدیثپژوهی راوی اکتفا شده و ضعف راوی در دیگر دانشها، مخل اعتماد رجالیان به راوی نبوده است. در حوزۀ اعتقادات نیز راویان، گاه منکر اصل امامت بودهاند (نظیر عامه) و گاه منحرف از یک یا چند امام معصوم بودهاند. این دو گروه در ضعف اعتقادی مشترکند، اما با توجه به ضوابط مختلف در مواجهۀ امامیه با آنان، از یکدیگر جدا شدهاند. در حوزۀ رفتار و ویژگیهای ظاهری، که شامل ویژگیهای خُلقی و خَلقی میشود، راویان گاه مرتکب گناهانی میشوند که صدق گفتاری آنها را تخطئه میکند. گاهی نیز نقص عضوهایی دیده میشود که به فرایند تحدیث، لطمه میزند.