حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٥ - پیآمدهای حکم وصیت از منظر قرآن و روایات
پس به نظر میرسد، مراد از «ما قَدَّم» اعمال
پیش از مرگ و «مَا أَخَّر» آثار پس از
مرگ باشد.[٣٠٥]
وصیت نیز از آثاری است که آدمی پس از مرگ، از خود باقی میگذارد و بدین وسیله پروندۀ عمل خود را گشوده نگه خواهد داشت؛ بنابراین فرد میتواند از طریق وصیت کردن به انجام امور خیر، از جمله ساختن مساجد، مدارس، راهها و... اعمال صالح خود را پس از مرگ نیز ادامه دهد.
٧. پرهیز از ظلم
پیشوایان اسلام بر رعایت عدالت و پرهیز از ظلم در وصیت بسیار تأکید کردهاند؛ امام باقر٧ میفرماید:
مَنْ عَدَلَ فِی وَصِیَّتِهِ کَانَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ تَصَدَّقَ بِهَا فِی حَیَاتِهِ وَ مَنْ جَارَ فِی وَصِیَّتِهِ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ عَنْهُ مُعْرِض[٣٠٦]؛
کسی که در وصیتش عدالت را رعایت کند، همانند این است که همان اموال را در حیات خود در راه خدا داده باشد؛ و کسی که در وصیتش تعدی کند، نظر لطف پروردگار در قیامت از او برگرفته خواهد شد.
بر اساس روایاتِ تعدی، ظلم و ضرر زدن در وصیت آن است که انسان بیشتر از یکسومِ مالش را وصیت کند و یا اینکه تبعیضات ناروایى به خاطر حب و بغضهاى بىدلیل انجام دهد، یا براى محروم ساختن ورثه و زیان رسانیدن به آنها، به دیون و بدهىهایى اعتراف کند، در حالى که بدهکار نباشد!
قرآن کریم با عبارت «غَیْرَ مُضَارٍّ»[٣٠٧] در آیۀ دوازده سورۀ «نساء»، از ضرر زدن به ورثه منع کرده و مفسران نیز دربارۀ آیۀ: Gوَ لْیَخْشَ الَّذینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلاً سَدیداًF[٣٠٨] گفتهاند:
[٣٠٥]. قاموس قرآن، ج٥، ص٢٥٦.
[٣٠٦]. الکافی، ج٧، ص٥٨.
[٣٠٧]. G... مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصى بِها أَوْ دَیْنٍ غَیْرَ مُضَارF؛ پس از (بیرون کردن) وصیتى که بدان توصیه مىشود یا دینى (که بر عهدۀ اوست)، در صورتى که (در این وصیت و دین) قصد زیانى به ورثه نباشد؛ نساء، آیۀ ١٢.
[٣٠٨]. «و کسانى که اگر پس از خود، فرزندانى ناتوان (از نظر سنّى یا روانى) به جاى گذارند، دربارۀ (آینده) آنها بیم دارند، باید بترسند (از اینکه به ایتام دیگران ستم کنند و در وصیت، به اولاد خود اجحاف نمایند). پس از خدا پروا کنند و (با یتیم دیگران) گفتارى استوار گویند (و در صرف اموال و وصیت به آن، عدالت را رعایت کنند»؛ نساء، آیۀ ٩.