نظر غالب این است که بخاری، به مذهب فقهیِ شافعی متمایل شد؛ لذا سبکی در طبقات الشافعیه و صدیق حسن خان در ابجد العلوم، بخاری را از علمای شافعی‌مذهب شمرده‌اند.[١٣١] ابن‌حجر نیز این قول را تأیید می‌کند.[١٣٢]

مذهب کلامیِ بخاری

١. کلام خدا: مهنج کلامی در عصر بخاری در فضای فکریِ عامه، تضاد بین
قائلان به قدیم بودن کلام الهی و قرآن و مخلوق و حادث بودنِ آن بود. بخاری
در سلک اهل حدیث بود، اما دربارۀ اعتقاد او در مورد این مسئله، گزارش‌های
متفاوتی در منابع تاریخی و تراجم آمده است. ذهبی می‌گوید: «بخاری قائل
بود به این‌که قرآن، کلام‌الله و غیرمخلوق است و همانا الفاظ ما به قرآن مخلوق
است.»[١٣٣] این همان رأی حسین الکرابیسی است که می‌گفت: «قرآن،
کلام‌الله و غیرمخلوق است و افعال ما مخلوقی است و هر کس گمان کند من
می‌گویم تلفظ من به قرآن مخلوق است، کذاب است، بلکه می‌گویم افعال ما
مخلوق است.»[١٣٤]

محمد بن یحیی نیز می‌گوید: «بخاری، قول لفظیه (کسانی که قائل به حادث بودن الفاظ قرآن بودند) را اظهار می‌کرد و آن‌ها نزد من، از جهمیه بدترند.»[١٣٥]

٢. توصیف خداوند به مکان: در صحیح بخاری روایاتی آمده که بر اتصاف خداوند به مکان، دلالت دارند. در ادامه به نمونه‌هایی از این روایات اشاره می‌گردد:

الف) عَنْ أَبِى هُرَیْرَةَ _ رضى الله عنه _ أَنَّ رَسُولَ اللهِ _ صلى الله علیه و سلم _ قَالَ: «یَنْزِلُ رَبُّنَا تَبَارَکَ وَ تَعَالَى کُلَّ لَیْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْیَا حِینَ یَبْقَى ثُلُثُ اللَّیْلِ الآخِرُ یَقُولُ مَنْ یَدْعُونِى فَأَسْتَجِیبَ لَهُ مَنْ یَسْأَلُنِى فَأُعْطِیَهُ مَنْ یَسْتَغْفِرُنِى فَأَغْفِرَ لَهُ.»[١٣٦]

[١٣١]. الامام البخاری (ندوی)، ص٥٩.

[١٣٢]. فتح الباری، ج١، ص٤٢٣.

[١٣٣]. سیر اعلام النبلاء، ج١٣، ص١٠٠.

[١٣٤]. تاریخ بغداد، ج٢، ص٣٢؛ سیر اعلام انبلاء، ج١٢، ص٤٥٨.

[١٣٥]. سیر اعلام النبلاء، ج١٢، ص٤٠٩.

[١٣٦]. صحیح بخاری، ج٤، ص٤٢١.