حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٥ - اعتبارسنجیِ مصادر و اسناد روایات اسلامی آفرینش حوا

سند، توجه به برخی نکات لازم است: «محمد بن أبی‌عبدالله» را به دلیل اعتماد «علی بن أحمد بن محمد بن عمران» و نقل روایات فراوان از او توثیق می‌کنند؛ هرچند نجاشی گفته است: وی بسیار از ضعفا نقل می‌کند.[٣٦] روایات «علی بن أبی‌حمزة» را اَداشده در زمان صحت مذهب می‌دانند، زیرا پس از شهادت امام کاظم٧، شیعیان به سه دسته تقسیم شدند؛ گروهی بر امام کاظم٧ توقف کردند، برخی امام رضا٧ را به خلیفة‌اللهی پذیرفتند و گروهی نیز نتوانستند راهی برای خود برگزیده و هاج‌و‌واج ‌ماندند. پس از این زمان، ائمه: شیعیان خویش را از نشست و برخاست با واقفه بازداشتند و استماع حدیث از آنان را نهی کردند؛[٣٧] در نتیجه، مشایخ نقل روایت از این افراد را کنار گذاشتند. یکی از افرادی که بر امام کاظم٧ توقف کرد، علی بن أبی‌حمزه است. با توجه به آنچه بیان شد، بسیاری معتقدند احادیث موجود از وی را مشایخ در زمان صحت مذهبش از او بیان داشته‌اند، زیرا طبق فرمان امامان پس از آن، اجازۀ نقل از این افراد وجود نداشت. با پذیرش این مبانی، روایت مذکور صحیح خواهد بود.[٣٨]

_ در زمینۀ سند روایت چهارم[٣٩] باید بیان داشت که بررسی‌ها نشان می‌دهد،
«عبدالله بن محمد» که منظور «عبدالله بن محمد بن علی»، برادر «أحمد بن محمد بن علی أشعری» است و هم‌چنین «عبدالرحمن بن سیابه» ثقه‌ بوده و در نتیجه، سند صحیح است.

_ روایت نوزدهم با عبارت «بالإسناد المتقدم» در قصص‌الانبیاء آمده است[٤٠] که با استفاده از اسناد پیشین در همین کتاب،[٤١] می‌توان آن را به صورت ذیل کامل کرد:


[٣٦]. رجال النجاشی، ص٣‌٢٢، ش ١٠٢٠.

[٣٧]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٧٥٥ تا٧٦٨.

[٣٨]. برگرفته از: درس‌گفتارهای آیةالله شبیری زنجانی.

[٣٩]. «مُحَمَّدُ بْنُ یحْیى عَنْ عبد‌الله بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِی بْنِ الْحَکمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیابَةَ عَنْ أبی عَبدِاللهِ٧...»؛ الکافی، ج‌٥، ص‌٣٣٧، ح‌٣.

[٤٠]. «وَ بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عبد‌الله عَنْ یعْقُوبَ بْنِ یزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی‌ عُمَیرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِی عَنْ أَبِی عبد‌الله الصَّادِقِ٧ قَالَ‌...» النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین، ص‌٤١، ح‌٤.

[٤١]. همان، ص٣‌٥.