حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٤ - بررسی مصداق اهلبیت و مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر
بر اهلبیت: است؛ یکى، انحصار اراده و خواست
خدا در بردن و دور کردن پلیدى
و تطهیر اهلبیت؛ و دیگری، انحصار این عصمت و دورى
از پلیدى در اهلبیت.
اگر ارادۀ تشریعی باشد، تکلیف متوجه همگان است و معنا
ندارد که خداوند آن را
در اهلبیت:
منحصر کند. بنابراین، ظاهر آیه و احادیث شأن نزول، بیانگرِ
مدح
و تکریم اهلبیت است، در حالی که اراده به معنای
تشریع، بر مدح و تکریم ویژهای دلالت نمیکند[٤٤٢]؛ پس
نمیتواند به معنای تشریع باشد. اما اگر ارادۀ تکوینی
باشد، سخن در این است که چه فضیلتی برای اهلبیت: است، چون به اجبار تطهیر شدهاند؟
٢. تحقق قطعیِ ارادۀ اختیاری
اندیشمندان علوم قرآنى همچون ابنحجر هیتمی
معتقدند، آیۀ تطهیر مشتمل
بر فضایل اهلبیت نبوی و توجه به جایگاه و بیانگر
شأن و مقام آنهاست، زیرا با
«انما» ارادۀ الهی به تطهیر اهلبیت از رجس منحصر شده است[٤٤٣]؛ البته
این مزیت در صورتى از آیه استفاده مىشود که مراد از اراده،
ارادۀ تکوینى باشد. اما اشکالی در اینجا مطرح میشود
که در آن صورت، افعال اختیاریِ اهلبیت: تحت ارادۀ مطلقه خداوند قرار میگیرد؛ در
نتیجه، آزادی اراده و اختیار آنها و همچنین ثواب و عقاب
الهی بیمعنا میشود.
برای رهیافت به پاسخ این اشکال به عنوان مقدمه بیان میشود که برخی آیات قرآن[٤٤٤] دلالت دارند که پیامبر٦ همانند دیگران، مکلف است و در عین اینکه مرتکب گناه نمیشود، قادر بر انجام گناه هست[٤٤٥]، اما خداوند ایشان را از این لغزشها حفظ میکند[٤٤٦]، البته با حفظ اختیار[٤٤٧]؛ لذا دستور به تبعیت مطلق میدهد[٤٤٨]، چون ایشان باطن گناه را میبینند و مرتکب نمیشوند؛ همانگونه که حضرت امیر٧ میفرماید: «طَارِقٌ
[٤٤٢]. الشافی، ج٣، ص١٣٤.
[٤٤٣]. الصواعق المحرقه، ص١٤٥.
[٤٤٤]. زمر، آیه ٦٥؛ حاقة، آیات ٤٤-٤٨.
[٤٤٥]. ر.ک: الاضواء، ص٣٨٨؛ کشف المراد، ص٤٩.
[٤٤٦]. اسرا، آیه ٧٤.
[٤٤٧]. ر.ک: ادب فنای مقربان، ج٥، ص٢٢٥.
[٤٤٨]. حشر، آیه ٧.