حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٨ - بررسی مصداق اهلبیت و مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر

انعکاس فهم آیه در عصر نزول دلالت دارد، نه آن‌که صرفاً اجتهاد شخصىِ آنان بوده باشد. اگر عمومیت آیه و مفهوم اهل‌بیت دربارۀ همسران پیامبر٦، با حفظ دلالت آیه بر فضل و منقبت درست بود، قطعاً کسانى چون همسران پیامبر، به‌ویژه امّ‌سلمه که خود در صحنۀ مربوط به اصحاب کساء و نزول آیه حاضر بود و آرزوى همراهى در آن جمع را ابراز داشت، به صراحت از آن یاد و بدان فخر و مباهات مى‌کردند و کشف آن را بر عهدۀ نویسندگان و مفسران قرن‌های بعد نمی‌گذاشتند! حال آن‌که مى‌بینیم خود ام‌سلمه فقط از نزول آیۀ تطهیر در خانه‌اش (نه در حقش) ابراز خشنودى و مباهات مى‌کند. در روایاتی هم که بیان می‌شود پیامبر٦، ام‌سلمه را از اهل‌بیت خود خواند و اجازه داد زیر کساء داخل شود[٤١٦]، تصریح شده است که این کار پس از پایان یافتن دعای پیامبر٦ در حقّ آل‌عبا بوده است. مؤید این سخن، نمونۀ روایات ام‌سلمه است که می‌گوید پیامبر٦ وارد منزل من شد و فرمود:

کسى را اجازۀ ورود مده! پس فاطمه آمد، نتوانستم او را از پدرش منع کنم. سپس حسن آمد، نتوانستم او را از مادر و جدّش منع کنم. سپس حسین آمد، نتوانستم
او را از مادر و جدّش منع کنم. سپس على آمد، نتوانستم او را منع کنم. حضرت آن‌ها را دور خود جمع کرد و با عبا پوشاند؛ آن‌گاه گفت: خدایا اینان اهل‌بیتِ منند؛ پلیدى را از آنان دور کن و آنان را پاک کن! گفتم: یا رسول‌الله! آیا من
هم از آنان هستم؟ به خدا سوگند نفرمود که تو هم از آنان هستى، بلکه گفت: تو بر خیر هستى.[٤١٧]

نکتۀ قابل توجه این‌که پیامبر٦ از کنار همسران خود حرکت می‌کرد و به در خانۀ فاطمه٣ می‌رفت و با خواندن آیۀ تطهیر، بر اهلِ آن خانه سلام می‌داد و هرگز کسی مدعی نشده که حتی یک بار با همسران خود چنین برخوردی داشته است. ابوجعفر طحاوی در مشکل‌ الآثار پس از نقل احادیث مربوط به تلاوت آیه توسط پیامبر بر درِ خانۀ حضرت زهرا٣ می‌گوید: «این احادیث همه دلالت می‌کنند که این آیه در شأن اصحاب کساء است.»[٤١٨]


[٤١٦]. جامع البیان، ج٢٢، ص١٢.

[٤١٧]. همان، ج‌٢٢، ص٧؛ تفسیر القرآن العظیم، ج٣، ص٤٩٣.

[٤١٨]. ر.ک: کشف و البیان، ج٨، ص٢٧.