حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٥ - بررسی مصداق اهلبیت و مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر


بنا بر آنچه ابن‌حجر می‌گوید: بیشتر مفسران قائلند که این آیه در شأن خمسۀ طیبه نازل شده است.[٣٩٩]

نویسندۀ روح‌البیان نیز اعتقاد دارد، اختصاص این آیه به علی، فاطمه و دو فرزندش، از ساخته‌های شیعه است؛ در حالی که جمهور علما با ادله و براهین استوار، به اختصاصِ اهل‌بیت به علی و فاطمه و فرزندان ایشان قائلند.[٤٠٠]

همان‌گونه که بیان شد، از طرق گوناگون در مصادر فریقین[٤٠١]، اختصاص آیۀ تطهیر به اصحاب کساء بیان شده است که می‌توان تحت پنج گروه ذیل به آن‌ها اشاره کرد؛

٣-١. شأن نزول

دسته‌ای از روایات اشاره دارند که رسول خدا٦ هنگام نزول آیۀ تطهیر، به همسران خود اجازۀ ملحق شدن به جمع اصحاب کساء ندادند، بلکه فقط به آن‌ها وعدۀ نیک دادند؛ مانند حدیثی که عایشه می‌گوید:

صبحگاهى پیامبر بیرون آمد، در حالى که بر او عبایی از موى سیاه بود، سپس حسن و حسین با هم داخل شدند؛ سپس فاطمه و بعد علی٧ به ترتیب بر ایشان وارد شدند؛ سپس پیامبر٦ آیۀ تطهیر را خواند.[٤٠٢]

٣-٢. بیان مصداق آیه

گروه دیگری از روایات، مصداق اهل‌بیت را به صورت عینی بیان می‌کنند؛ مانند روایتی که پیامبراکرم٦ می‌فرماید: «این آیه (تطهیر) دربارۀ پنج نفر، من و علی و حسن و حسین و فاطمه نازل شده است.»[٤٠٣]

هم‌چنین در روایات متعدد نقل شده است: وقتى آیۀ تطهیر نازل شد، حضرت٦ خمسۀ طیبه را زیر کساء گرد آورد و در عین حال که ام‌سلمه را ستود، اما در جمع کساء راه نداد و سپس فرمود: «آیه دربارۀ من و برادرم على و دخترم فاطمه و دو فرزندم (حسن و


[٣٩٩]. الصواعق المحرقه، ص١٤٣.

[٤٠٠]. ر.ک: رشفه الصادی، ص٢٣.

[٤٠١]. ر.ک: نگاهی به آیۀ تطهیر، ص ١٢-٢١.

[٤٠٢]. صحیح مسلم، ج٧ ، ص١٣٠. هم‌چنین ر.ک: مسند أحمد، ج٦، ص٣٢٣؛ معجم الکبیر، ج٣، ص٥٣ و٥٤؛ مسند أبویعلى، ج‌١٣، ص٤٧٠-٤٧١ و ج١٢، ص٤٥١.

[٤٠٣]. تفسیر القرآن (ابن‌کثیر)، ج‌٦، ص٣٦٨؛ جامع البیان، ج‌٢٢، ص٥؛ شواهد التنزیل، ج‌٢، ص‌١٣٦؛ الکشف و البیان، ج‌٨، ص٤٢؛ مستدرک حاکم، ج‌٢، ص٤١٦.