«بیت» در اصل به معنای «المأْوَى» و محلّ اجتماع است. دلیل استفادۀ این
کلمه در شعر نیز به جهت جمع شدن الفاظ و حروف و معانی است.[٣٨١] در فرهنگ
لغت عرب به مسکن[٣٨٢]، قبیله، خانه یا جایی که انسان شب در آن‌جا پناه می‌گیرد،
بیت اطلاق می‌شود.[٣٨٣] البته اغلب به صورت عام به معنای انجام دادن کاری در شب به کار می‌رود[٣٨٤]، اما در روایات به صورت کلی بدون این که قیدِ شب باشد، استعمال می‌شود؛ مثل روایت ابی‌ذر: «کیف‌ تَصْنعُ‌ إِذا ماتَ‌ النّاسُ، حتَّى یکونَ‌ البَیْتُ‌ بالوَصِیف؟»[٣٨٥] که مراد از بیت در این‌جا «قبر» است. هم‌چنین به معنای شرافت و بزرگی نیز استعمال می‌شود.[٣٨٦]

بنابراین واژۀ «بیت» وقتی به صورت مضاف‌الیه با «اهل» به کار برود، با توجه به معنای لغتی، یعنی انس گرفتن شخص یا اشخاصی با مکانی است؛ در نتیجه می‌تواند به صورت عام، به معنای خانۀ سنگی و گِلی پیامبر٦ و حتی حوزۀ جغرافیایی حکومت پیامبر٦ باشد و هم‌چنین می‌تواند به صورت خاص، به معنای انس گرفتن افرادی به بیت نبوت باشد.

٢. مصداق‌شناسیِ اهل‌بیت

ترکیب «اهل‌بیت» در منابع اسلامی، به دو معنای عام و خاص به کار رفته
است. معنای عام شامل همۀ خویشاوندان سببی، نسبی و حتی برخی مسلمانان است؛[٣٨٧] و معنای خاصّ آن، دایره‌ای محدودتر از معنای لغوی دارد و بر
مصادیق خاصی دلالت می‌کند.[٣٨٨] استعمال آن در معنای خاص، استعمال
حداکثری در منابع اسلامی است و بنا بر آنچه از امّ‌سلمه[٣٨٩] روایت شده است
و مفسران در تفسیر آیۀ مباهله گفته‌اند، عبارتند از: پیامبر، علی، فاطمه، حسن

[٣٨١]. مقاییس اللغه، ج١، ٣٢٤؛ مصباح المنیر، ج٢، ص٦٨.

[٣٨٢]. مصباح المنیر، ج٢، ص٦٨.

[٣٨٣]. العین، ج‌٨، ص١٣٨؛ مفردات، ج١، ص‌٣٢٠.

[٣٨٤]. مصباح المنیر، ج٢، ص٦٧.

[٣٨٥]. النهایه (ابن‌اثیر)، ج‌١، ص١٧٠.

[٣٨٦]. همان، ج٣، ص٢٩٧؛ مصباح المنیر، ج٢، ص٦٨.

[٣٨٧]. ر.ک: نهج‌البلاغه (صبحی صالح)، نامه ٩، ص٣٦٩؛ صحیح مسلم، ج٤، ص١٨٧٣؛ دعائم، ج١، ص٦٢.

[٣٨٨]. همان، ص٤٥١، خ١٢٠ و ص١٧٦، ن١١٢٠.

[٣٨٩]. ر.ک: جامع البیان (طبری)، ج٢٢، ص٩-١١؛ تفسیر قرآن (ابن‌ابی‌حاتم)، ٩، ص٣١٣٢؛ شواهد التنزیل، ج٢، ص٥٢.