یکی از اختلاف‌های موجود در تفسیر آیۀ «تطهیر»[٣٦٣]، تعیین مصداق «اهل‌بیت» است. شیعه به صورت اجماع و با تکیه بر روایاتی که از طرق گوناگون وارد شده[٣٦٤]، مصداق آیه را وجود مبارک حضرت رسول، امیرالمؤمنین، فاطمه زهرا، امام حسن و حسین: در زمان نزول آیه و ائمه‌ اطهار[٣٦٥] بعد از نزول می‌داند؛ اما اهل‌سنت با وجود روایات متعدد، اختصاص آیۀ تطهیر به اصحاب کساء را انکار می‌کنند و بر این باورند که افزون بر خمسۀ طیبه، افراد دیگری نیز مصداق این آیه هستند[٣٦٦]؛ حتی برخی، اصحاب کساء را از مصادیق آیۀ تطهیر ذکر نمی‌کنند![٣٦٧]

دربارۀ مفهوم «اراده» در آیۀ تطهیر، اهل‌سنت قائل به تشریعی بودن اراده هستند، اما در میان شیعیان تفاوت نظر وجود دارد. حال با توجه به نقش محوری آیۀ تطهیر در بین آیات و روایات مربوط به فضایل اهل‌بیت:، ضرورت پژوهشی مستقل برای شناخت مصداق اهل‌بیت و مفهوم اراده در این آیه احساس می‌شود.

یکی از فایده‌های نگارش این مقاله، شناخت مقام و موقعیت کسانی است که به عالی‌ترین درجۀ عصمت و طهارت رسیده‌اند و می‌توانند الگویی مطمئن برای جامعۀ اسلامی باشند. هدف این مقاله، شناخت مصادیق اهل‌بیت و هم‌چنین اثبات ارادۀ اختیاری ایشان در رسیدن به این مقام است.

دربارۀ آیۀ تطهیر علاوه بر کتاب‌های تفسیری (که ذیل آیه، بحث جداگانه‌ای دارند)، آثار مستقل متعددی نیز نوشته شده است.[٣٦٨] ویژگی این مقاله نسبت به آثار دیگر،

[٣٦٣]. Gانمَا یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکمُ‌ْ تَطْهِیراF؛ خداوند فقط مى‌خواهد پلیدى و گناه را از شما اهل‌بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد؛ احزاب، آیۀ ٣٨. گفتنی است، نگارنده در ترجمۀ آیات این مقاله، از ترجمۀ آیت‌الله مکارم شیرازی بهره‌مند شده است.

[٣٦٤]. ر.ک: المیزان، ج١٦، ص٣١١.

[٣٦٥]. ر.ک: اصول کافی، ج٢، ص‌٣٩٠؛ علل الشرایع، ج‌٢، ص‌٢٠٥.

[٣٦٦]. ر.ک: الجامع لأحکام، ج‌١٤، ص‌١٨٣؛ صحیح مسلم، ج٧، ص١٢٢؛ تفسیر مراغی، ج٢٢، ص٧.

[٣٦٧]. ر.ک: التفسیر الجلالین، ص٥٥٤؛ اسباب نزول الآیات، ص‌٢٣٩-٢٤٠؛ زاد المسیر، ج٦، ص‌١٩٨؛ الدرالمنثور، ج‌٥، ص‌١٩٨؛ جامع البیان (طبری)، ج‌٢٢، ص١٣؛ تفسیر القرآن (ابن‌أبی‌حاتم)، ج‌٩، ص٣١٣٢.

[٣٦٨]. نگاشته‌هایی مانند: أهل‌البیت فی آیة التطهیر (سیدجعفر مرتضى العاملی)؛ ادب فنای مقربان (جوادی آملی)؛ آیة التطهیر فی احادیث الفریقین (سید‌علی موحد ابطحی)؛ پرسمان عصمت (علی‌اکبر بابایی)؛ اهل‌البیت یا چهره‌های درخشان در آیۀ تطهیر (شهاب‌الدین اشراقی و محمد فاضل لنکرانی)؛ آیۀ تطهیر در کتب دو مکتب (سیدمرتضی عسکری).