حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١ - اعتبارسنجیِ مصادر و اسناد روایات اسلامی آفرینش حوا

_ یک روایت را ابتدا الإحتجاج در قرن ششم هجری نقل کرده است.[١٥]

_ روایتی را تنها راوندی در قصص‌الأنبیاء خویش آورده که متعلق به قرن ششم
هجری است.[١٦]

_ آغازگر نقل روایتی نیز مستدرک الوسائل در قرن چهارده هجری است.[١٧]

٢. عدم اعتبار مصادر نزد عالمان شیعه: برخی منابع به دلایل گوناگونی که در ادامه بیان خواهد شد، نزد عالمان شیعه جایگاه خوبی ندارند؛ در نتیجه، هنگام استفاده از روایات آن‌ها باید به این نکته توجه داشت:

_ دو روایت از مجموع روایاتی که در این دسته وجود دارند، از تفسیر العیاشی نقل شده‌اند.[١٨] عیاشی تفسیر نفیسی دارد که روایات را با سند و در کمال دقت و اعتبار در آن آورده است و تا پایان قرآن را در بر می‌گیرد، اما این تفسیر به طور کامل در دست نیست. برخی نیز از روی غفلت، سندهای آن را حذف کرده و تنها به اولین راویِ حدیث از امام اکتفا کرده‌اند.[١٩] عیاشی آیات را، چه در تفسیر و چه در تأویل، همراه با احادیث منقول از اهل‌بیت: می‌آورد، اما آن‌ها را بدون جرح و تعدیل گذاشته است و نقد و بررسی را به عهدۀ سندِ ذکرشده همراه روایت _ که با کمال تأسف حذف گردیده‌اند _ وامی‌گذارد. هم‌چنین به برخی از قرائات نادر منسوب به ائمه: که در کتاب‌های دیگر با سندهای ضعیف آورده شده یا مرسل و فاقد حجیتند، اشاره کرده است؛[٢٠] از این رو، کتاب مذکور نزد عالمان شیعه بی‌اعتبار است.

_ دو روایت از مجموع روایات این دسته، اولین بار در البرهان فی تفسیر القرآن نقل شده


[١٥]. روایت هجدهم: الإحتجاج علی أهل اللجاج، ج‌٢، ص٣٢٨.

[١٦]. روایت نوزدهم: قصصالأنبیاء، ص٤١ و ٤٢، ح‌٤.

[١٧]. روایت بیستم: مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‌١٤، ص٢٥٥، ح‌١٦٦٣٥.

[١٨]. روایت بیست‌و‌یکم: تفسیر العیاشی، ج‌١، ص٢١٥، ح‌٢.

روایت بیست‌و‌دوم: همان، ج‌٢، ص١٠، ح‌١١.

[١٩]. براى این کار نارواى خود، عذر ناموجهى ارائه کرده‌اند؛ بدین مضمون که چون در این دیار کسى را نیافتیم که داراى سماع و اجازه از مؤلف باشد، سندهاى آن را حذف کردیم. علامه مجلسى(ره) این امر را عذر بدتر از گناه می‌داند.

[٢٠]. تفسیر و مفسران، ج٢، ص‌١٧٧ و ١٧٨.