توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٠ - افراد و مصاديق اقتضاب

فاعل يعنى (فاصل) باشد.

بعضى ديگر گفته‌اند:

معناى فصل الخطاب، المفصول من الخطاب مى‌باشد يعنى خطابى كه براى مخاطب مبيّن و معلوم بوده بطورى كه اشتباه واقع نميشود، بنابراين [فصل‌] بمعناى مفعول ميباشد.

سپس شارح گويد:

و عبارت [و كقوله تعالى‌] معطوف است بر [كقولك بعد حمد اللّه‌] يعنى:

و از افراد و مصاديق اقتضاب قريب به تخلّص محسوب مى‌شود عباراتى كه با لفظ [هذا] باشد چنانچه در فرموده حقتعالى پس از آن‌كه اهل بهشت ذكر شده‌اند آمده است:

هذا و انّ للطّاغين لشرّ مآب‌ ( حقيقت حال اينست و اهل كفر و طغيان را بدترين منزل‌گاهى است).

اين كلام اقتضاب بوده و در آن نوعى مناسبت و ارتباط ميباشد زيرا [واو] حاليّه بوده و از آن بعنوان رابط استفاده شده است و لفظ [هذا] يا خبر بوده و مبتدايش محذوف است كه در اينفرض تقدير آيه شريفه الامر هذا ميباشد يا مبتداء بوده و خبرش حذف شده و تقدير آن هذا كما ذكر بايد فرض شود.

و گاه باشد كه خبر مذكور است مانند فرموده حقتعالى كه در آن پس از ذكر جمعى از انبياء عليهم السلام و اراده بيان اهل بهشت پس از آن ميفرمايد:

هذا ذكر و انّ للمتّقين لحسن مآب‌ ( اين آيات پند و يادآورى‌