توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٤ - صنعت سجع

و قد تختلف التقفية فقط كقولنا:

حصل النّاطق و الصامت، و هلك الحاسد و الشامت.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و از جمله صنايع لفظى، صنعت سجع ميباشد و آن در نثر عبارتست از اينكه دو فاصله باعتبار حرف واحدى با هم متساوى باشند و همين معنا مراد سكّاكى است كه گفته:

سجع در نثر همچون قافيه در شعر است.

سجع بر سه نوع است:

سجع مطرّف و آن اينستكه فاصلتين در وزن با هم مختلف باشند مانند:

ما لكم لا ترجون للّه وقارا و قد خلقكم اطوارا .

و اگر در وزن با هم مختلف نباشند پس در صورتيكه تمام الفاظ يكى از دو قرينه يا اكثر آنها از نظر وزن و قافيه مانند الفاظ واقع در قرينه ديگر باشد آنرا ترصيع گويند مانند:

فهو يطبع الاسجاع بجواهر لفظه و يقرع الاسماع بزواجر وعظه.

و در غير اينصورت به آن سجع متوازى گويند نظير:

فيها سرر مرفوعة و اكواب موضوعة .

صنعت سجع‌

شارح گويد:

و از جمله وجوه لفظى صنعت سجع ميباشد.

تعريف سجع: طبق گفته مصنّف سجع عبارتست از اينكه: