توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٧ - جناس مذيل

( او فى الوسط نحو:

ذلكم بما كنتم تفرحون فى الارض بغير الحقّ و بما كنتم تمرحون‌ )

و فى تقارب الفاء و الميم نظر فانّهما شفويتان و ان اريد بالتقارب ان يكونا بحيث يدغم احدهما فى الاخر فالهاء و الهمزة ليستا كذلك.

او فى الاخر نحو قوله تعالى:

فاذا جاءهم امر من الامن‌ .

ترجمه‌

مصنّف گويد:

دو حرفى كه با هم اختلاف دارند اگر متقارب باشند جناس را مضارع گويند و آن يا در اوّل است مانند:

بينى و بين كنى ليل دامس و طريق طامس.

و يا در وسط است همچون فرموده حقتعالى:

و هم ينهون عنه و ينأون عنه‌ .

و يا در آخر مى‌باشد مانند:

الخير معقود بنواصيها الخير.

و اگر دو حرف مزبور با هم متقارب نباشند، جناس را، جناس لاحق خوانند و آن نيز يا در اوّل است مانند:

ويل لكل همزة لمزة .

و يا در وسط است همچون:

ذلكم بما كنتم تفرحون فى الارض بغير الحق و بما كنتم تمرحون‌ .

و يا در آخر ميباشد مانند فرموده حقتعالى:

فاذا جائهم امر من الامن‌ .