توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٣ - صنعت توجيه

مانند كلام شخصى كه به اعور بگويد:

ليت عينيه سواء.

سكاكى ميگويد:

و از همين قبيل است متشابهات واقع در قرآن كه بلحاظى ميتوان آنها را از قبيل صنعت توجيه دانست.

صنعت توجيه‌

شارح گويد:

و از جمله وجوه معنوى صنعت توجيه است و آنرا محتمل الضّدين نيز مى‌نامند و آن عبارتست از:

ايراد كلام در حاليكه احتمال دو معناى مختلف در آن ميباشد.

مقصود از دو معناى مختلف، دو معناى متبائن و متضاد ميباشد همچون مدح و ذم و مجرّد احتمال دو معناى متغاير كافى نبوده بلكه طبق آنچه گفتيم مى‌بايد دو معنا با هم متباين و متضاد باشند.

مانند كلام كسيكه به شخص اعور (كسى كه چشمهايش چپ باشد) بگويد:

ليت عينيه سواء (كاش دو چشم او سالم و مستقيم مى‌بود).

در اينكلام دو احتمال ميباشد.

الف: آنكه گوينده آرزوى صحت چشم شخص اعور را كرده باشد كه در اينصورت با عبارت مذكور براى او دعاء نموده.

ب: عكس آن يعنى آرزو كرده چشمهاى صحيح او اعور شوند كه در اينفرض با عبارت مذكور براى او نفرين كرده.