تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٥ - تفسير برخورد منطقى و قاطع با فرعون

سپس موسى اضافه مى‌كند:" من به دنبال اين حادثه هنگامى كه از شما ترسيدم فرار كردم، و خداوند به من علم و دانش بخشيد، و مرا از رسولان قرار داد" (فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْماً وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ‌).

در اينكه منظور از" حكم" در اين آيه چيست؟ و آيا همان مقام نبوت است يا مقام علم و دانش و آگاهى؟ در ميان مفسران گفتگو است، اما با توجه به ذيل خود اين آيه كه مقام" رسالت" را در برابر مقام" حكم" قرار داده روشن مى‌شود چيزى غير از رسالت و نبوت است.

شاهد ديگر اين موضوع آيه ٧٩ سوره آل عمران است كه مى‌گويد:

ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِباداً لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ‌:" براى هيچ انسانى شايسته نيست كه خداوند به او كتاب و حكم و نبوت بخشد، سپس به مردم بگويد غير از خدا مرا پرستش كنيد و بندگان من باشيد".

اصولا واژه" حكم" از نظر لغت در اصل به معنى منع كردن به منظور اصلاح است، و لذا به" لگام حيوان"" حكمة" (بر وزن صدقه) گفته مى‌شود، سپس اين كلمه به بيان چيزى مطابق حكمت، اطلاق شده، و همچنين به علم و عقل نيز با همين تناسب" حكم" گفته‌اند ممكن است گفته شود كه از آيه ١٤ سوره قصص برمى‌آيد كه موسى قبل از اين ماجرا به مقام" حكم و علم" رسيده بود، آنجا كه مى‌گويد: وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى‌ آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً:" هنگامى كه موسى به حد رشد رسيد ما به او حكم و علم بخشيديم" (سپس ماجراى درگيرى با مرد قبطى را در آيات بعد از آن ذكر مى‌كند).

در پاسخ مى‌گوئيم: علم و حكمت داراى مراحل مختلف است، موسى يك مرحله را قبلا يافته بود، و مرحله كاملترى را به هنگام نبوت و رسالت پيدا كرد.