٤١٤٠.كتابُ مَن لا يَحضَرُهُ الفقيه ـ به سندش ، از امام حسين عليه السلام ـ: روزى امير مؤمنان عليه السلام با يارانش نشسته بود و آنان را براى جنگ، آماده مى كرد . پيرمردى كه گَرد سفر بر او نشسته بود، بر ايشان وارد شد و گفت : امير مؤمنان، كجاست ؟ گفته شد : اين جاست . بر وى سلام داد و سپس گفت : اى امير مؤمنان ! من از شام به سوى تو آمده ام. پيرمردى كهن سال هستم كه از فضايل تو ، بى شمار شنيده ام و گمان مى بَرَم كه به زودى، غافلگيرانه كشته مى شوى (ترور مى شوى) . پس ، از آنچه خدا به تو آموخته است ، به من بياموز . فرمود : «باشد، اى پير ! هر كس دو روزش برابر باشد ، زيانكار است و هر كس همّتش دنيا باشد ، حسرتش به گاه جدايى از آن ، بسيار است و هر كس فردايش بدتر از امروزش باشد ، ناكام است و آن كه چون دنيايش به سلامت است ، از خرابى آخرتش باكى نداشته باشد ، هلاك است و هر كس مراقب كاستىِ خود نباشد ، مغلوب هواى نفس مى گردد و هر كس رو به كاستى دارد ، مرگ برايش بهتر است . اى پير ! براى مردم ، آن بپسند كه براى خود مى پسندى و با مردم ، آن گونه رفتار كن كه دوست دارى با تو رفتار كنند» . سپس به يارانش رو كرد و فرمود : «اى مردم ! آيا به اهل دنيا نمى نگريد كه در حالت هاى گوناگون ، صبح و شام مى كنند : افتاده اى كه به خود مى پيچد ، و عيادت كننده و عيادت شونده ، و ديگرى كه در حالِ جان دادن است، و كسى كه به او اميدى نيست، و آن يكى كه مُرده است ، و طالب دنيا كه مرگ به دنبال اوست، و غافلى كه [خدا] از او غافل نيست، و اين كه ماندگان ، در پىِ رفتگان اند ؟!» . زيد بن صوحان عبدى به امام عليه السلام گفت : اى امير مؤمنان ! كدام قدرتمند ، چيره تر و نيرومندتر است ؟ فرمود : «هَوَس» . گفت : كدام خوارى ، خوارتر است ؟ فرمود : «حرص داشتن به دنيا» . گفت : كدام فقر ، سخت تر است ؟ فرمود : «كافر شدن پس از ايمان داشتن» . گفت : كدام دعوت ، گم راه كننده تر است ؟ فرمود : «دعوت به چيزِ نشدنى» . گفت : كدام كار ، برتر است ؟ فرمود : «پرهيزگارى» . گفت : كدام عمل ، كامياب تر است ؟ فرمود : «طلبيدن آنچه نزد خداى عز و جل است» . گفت : كدام همراهت بدتر است ؟ فرمود : «آن كه نافرمانى از خدا را برايت مى آرايد» . گفت : بدبخت ترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه دينش را به دنياى ديگرى بفروشد» . گفت : نيرومندترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «بردبار» . گفت : بخيل ترين و حريص ترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه مال را از راه ناروايش به چنگ آورد و در راه ناروايش خرج كند» . گفت : زيرك ترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه راه هدايتش را از بيراهه تشخيص دهد و به سوى هدايتش برود» . گفت : بردبارترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «كسى كه خشمگين نمى شود» . گفت : استوارانديش ترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «كسى كه مردم ، او را فريفته خودش نكنند و دنيا ، شيفته آمال و آرزوهايش نكند» . گفت : احمق ترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «فريفته دنيا با همه دگرگونى هايى كه در آن مى بيند» . گفت : حسرتمندترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه از دنيا و آخرتْ محروم مانده، كه اين ، خسارتى آشكار است» . گفت : كورترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه براى غير خدا كار كند ؛ ولى پاداش كارش را از خداوند عز و جلبخواهد» . گفت : كدام قناعت ، برتر است ؟ فرمود : «قناعت به هر چه خداى عز و جل عطا كرده است ». گفت : كدام مصيبت ، سخت تر است ؟ فرمود : «مصيبت در دين» . گفت : محبوب ترين عمل نزد خداى عز و جل چيست ؟ فرمود : «انتظار گشايش [از جانب خداوند]» . گفت : كدام مردم نزد خدا بهترند ؟ فرمود : «بيمناك ترينِ آنها از خدا و عمل كننده ترينِ آنها به پرهيزگارى و بى رغبت ترين آنها به دنيا» . گفت : كدام سخن در نزد خدا برتر است ؟ فرمود : «فراوانى ذكر او و زارى به درگاهش با دعا» . گفت : راست ترين سخن ، كدام است ؟ فرمود : «گواهى به يكتايى خدا» . گفت : كدام عمل نزد خداى عز و جل بزرگ تر است ؟ فرمود : «تسليم [اراده خدا بودن] و پارسايى» . گفت : پايدارترينِ مردم كيست ؟ فرمود : «آن كه در ميدان هاى سخت ، پايدارى كند» . سپس به پيرمرد رو كرد و فرمود : «اى پيرمرد ! خداوند عز و جل مردمى را آفريد و از سرِ عنايت ، دنيا را بر آنان تنگ گرفت و آنان را به آن و به خار و خاشاكش بى رغبت كرد . از اين رو ، به سراى سلامت ـ كه به آن دعوتشان كرده ـ علاقه مند شدند و بر تنگى زندگى ، شكيبايى نمودند و بر ناخوشى ، شكيب و به سوى كرامت الهى، شوق ورزيدند . پس جان هايشان را در طلب خشنودى خدا بذل نمودند و فرجامِ كارشان شهادت گشت و خداى عز و جل را خشنود از خويش، ديدار كردند و دانستند كه مرگ ، راهِ رفتگان و ماندگان است . پس براى آخرتشان چيزى غير از زر و سيم ، توشه كردند و زِبْر پوشيدند و بر بلا ، شكيبايى كردند و زيادى [ اموال] را پيش فرستادند و براى خدا ، دوستى و دشمنى ورزيدند . اينان ، چراغ هدايت اند و در آخرت ، صاحب نعمت . والسّلام !» . پيرمرد گفت : پس به كجا بروم و بهشت را وا نهم ، در حالى كه بهشت و اهلش را همراه تو مى بينم ، اى امير مؤمنان ؟! مرا با امكاناتى تجهيز كن كه در برابر دشمنت نيرو بگيرم . امير مؤمن��ن ، سلاحى به او داد و بر مَركبى سوارش كرد . در جنگ ، پيشاپيش امام عليه السلام شمشير مى زد و امير مؤمنان ، از كار او در شگفت بود . چون جنگْ شديد شد ، پيرمرد ، اسبش را پيش راند تا به شهادت رسيد ـ خدايش رحمت كند ـ . مردى از ياران امير مؤمنان عليه السلام ، به دنبال او رفت و وى را افتاده يافت كه [افسارِ ]اسب و شمشيرش در دستش بود . چون جنگ به پايان رسيد ، اسب و سلاحش را نزد امير مؤمنان آورد . ايشان بر او درود فرستاد و فرمود : «به خدا سوگند ، خوش بخت حقيقى ، اين است . براى برادرتان رحمت بخواهيد» .

[١] تا بدين ترتيب ، درجه درجه ، به هلاكت و عذاب ، نزديك تر شود .