وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٥١ - مبارزه قوه واهمه با قوه عاقله

جواب: انسان نسبت به چِیزِی ِیا وهم و احتمال ضعِیف در حد ٢٠، ٣٠ الِی ٤٠ درصد دارد و ِیا شک دارد که دو طرف احتمال در نظرش مساوِی و ٥٠ در ٥٠ مِی‌باشد وگاهِی ظن و گمان دارد که در اِین صورت احتمال چِیزِی در نظرش ٦٠ الِی ٩٠ درصد است و ممکن است نسبت به چِیزِی ِیقِین و علم لازم را داشته باشد که دِیگر اِین‌جا علم و ِیقِین مرتبه ندارد که ضعِیف و قوِی باشد تنها چِیزِی که هست اِین است خلجانات نفسانِی و اوهام مانع از تأثِیر ِیقِین مِی‌شوند و نمِی‌گذارند ِیقِین و علم اثر کنند.

مثلاً از نظر قضاوت عقل وقتِی با مرده‌اِی مواجه مِی‌شوِیم عقل ما حکم مِی‌کند مرده کارِی از او ساخته نِیست و وقتِی زنده بود پِیرمردِی عصازن بود و توانِی نداشت چه رسد به الان که مرده است. اِین حکم قطعِی عقل است اما در عِین حال وقتِی به ما مِی‌گوِیند امشب در اِین اطاق کنار اِین مرده بمانِید تا صبح، مِی‌گوِیِیم من مِی‌ترسم و جرأت نمِی‌کنم.

قوه واهمه به ما مِی‌گوِید نکند اِین مرده شب زنده شود و ما را کتک بزند زِیرا قوه واهمه همِیشه در اِین‌جا رهزن قوه عاقله است و در کمِین اوست. قوّه واهمه با قوّه عاقله مبارزه مِی‌کند و هم‌چنان که در عالم خارج قوه شِیطنت هست و با حق مبارزه مِی‌کند در باطنِ ما، شِیطان ِیک شعبه‌اِی دارد مثل اِین که عقل هم شعبه دارد و شعبه شِیطان همان قوّه واهمه است در وجود انسان که نمِی‌گذارد قوه عاقله کار خود را بکند و انسان را در زندگِی جهت دهد.

اما در مثال فوق مرده‌شورها از مرده ترس و واهمه‌اِی ندارند زِیرا در اثر تکرار عمل و سر و کار با مرده‌ها به سر حدِی رسِیده‌اند که وهمشان کارگر نِیست و علم ِیقِینشان بر وهمشان غلبه دارد.

تا وقتِی انسان دل بسته‌ِی به دنِیاست و تا وقتِی دنبال هواهاِی نفسانِی هستِیم اِین‌جا موهومات در کار است و لهو و لعب دنِیا با حکم عقل مبارزه مِی‌کند و توجه و علاقه‌هاِی دنِیاِیِی نمِی‌گذارند علوممان اثر کند و ما را به راه درست ببرد و قوّه