جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨٣ - آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
١٠ - از بيان مطالب دوپهلو كه بهانهاى براى مخالف خواهد بود خوددارى كند.
١١ - زبانش زبان منطق و استدلال باشد كه موجب توجّه مستمعين شود.
١٢ - خوشبيان و منطقى باشد كه بتواند جلب توجه حاضرين كند و نظر آنها را به خود جلب نمايد و اعجاب آنها را برانگيزد.
١٣ - الفاظ وزين و متين را اختيار كند و از عبارات ركيك و عاميانه خوددارى نمايد و از غلط در الفاظ و اسلوب بپرهيزد و روش نيكو را در پيش گيرد و از سرزنش و تقبيح بپرهيزد.
١٤ - توانايى و امكان استفاده از مثالها، مَثَلْها، شواهد، شعر، آيات و روايات، كلمات فلاسفه، حكما، دانشمندان، بزرگان و نمونههاى تاريخى را داشته باشد.
١٥ - صدايش را بيش از متعارف بلند نكند كه دليل بر مغلوبيت و ضعف اوست و سخن خود را با قوت و اعتماد بيان كند و از تردد و ضعف در گفتار و شك و ترديد در كلام اجتناب نمايد زيرا تأثير سخن آرام و استوار از روش داد و فريادِ بسيار، بيشتر خواهد بود.
١٦ - همّتش در مناظره روشن شدن حقيقت و آگاهى ديگران باشد نه مطرح كردن خود و غلبه و تسلّط بر رقيب و محكوم كردن او. و با خصم خود با انصاف و عدالت رفتار كند (هر چند مبارزه با نفس كار مشكلى است).
١٧ - هنگامى كه طرف مقابل صحبت مىكند كاملاً گوش دهد ولو با تظاهر به گوش دادن و قبل از تمام شدن مقصودِ مخاطب، كلام او را قطع نكند و انتظار بكشد تا طرف مقابل آخر كلامش را بياورد و از كلامى به كلام ديگر نرود و از شاخهاى به شاخۀ ديگر نپرد.
١٨ - از مناظره و جدل با كسى كه طالب ريا و خودنمايى و برترىجويى و مدعى