جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨١ - آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
[٥] - حسن خلق و گشادهرويى و طلاقت وجه و دورى از عصبانيت و تندخويى.
قرآن مجيد: (وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اَللّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً... اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا اَلَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ).[١] چه كسى است نيك گفتارتر از كسى كه به خدا دعوت كند و عمل صالح انجام دهد؟ بدى را به طريقه احسن دفع كن پس به ناگهان بين تو و كسى كه دشمنى بود دوستى صميمى برقرار خواهد شد.
نمونۀ بارزِ آيۀ شريفه، برخورد امام حسن عليه السلام با مرد شامى است كه ابتداء به جدال و منازعه و ناسزاگويى به حضرت پرداخت و امام حسن عليه السلام با اخلاق خوش و شكيبايى به او جواب دادند و مرد شامى كه قبل از آن امام را بدترين افراد مىدانست از جواب حضرت گريست و عقيدهاش درباره حضرت، عوض شد و گفت خدا مىداند رسالت و خلافتش را كجا قرار دهد، تا كنون شما در نظر من بدترين افراد بوديد و از اين پس شما بهترين فرد در نظر من هستيد[٢].
٦ - رعايت حسن تعبير در سخن و گفتار و به كار گرفتن ادب اسلامى. قرآن مىفرمايد: (اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ اَلسَّيِّئَةَ).[٣] بدى را به بهترين روش پاسخ بگو.
٧ - از تمسّك به مقدمات بىاساس و ادله سست و بىپايه پرهيز كند و از روى ناآگاهى وارد در مناظره نشود. قرآن كريم: (فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ اِفْتَرى عَلَى اَللّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ اَلنّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ).[٤](وَ مِنَ اَلنّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اَللّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ)٥ چه كسى ستمكارتر است از كسى كه دروغ را به خدا نسبت مىدهد تا مردم را از روى ناآگاهى
[١]- سورۀ فصّلت، آيات ٣٣ و ٣٤.
[٢]- منتهىالآمال، بيان اوصاف شريفه امام حسن عليه السلام.
[٣]- سورۀ مؤمنون، آيۀ ٩٦.
[٤]- سورۀ انعام، آيۀ ١٤٤.
[٥]- سورۀ حج، آيۀ ٣ و ٨.