جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨٢ - آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
گمراه كند؟ و بعضى از مردم كسانىاند كه در مورد خداوند بدون اطلاع مجادله مىكنند.
٨ - از مغالطه و توجيهات باطل و سفسطه و استفاده از شيوههاى باطل خوددارى كند.
٩ - از بذلهگويى، طعن، استهزاء، بىاحترامى لعن و تحقير كه باعث تحريك احساسات طرف مقابل و يا شنوندگان مىشود و كينه و دشمنى ايجاد مىكند، خوددارى كند و از فحش و ناسزاگويى بپرهيزد. قرآن مجيد: (وَ لا تَسُبُّوا اَلَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اَللّهِ فَيَسُبُّوا اَللّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ).[١]
به كسانى كه غير خدا را مىخوانند دشنام ندهيد (ناسزا نگوييد) تا مبادا آنها هم متقابلاً از روى دشمنى و جهالت خدا را دشنام دهند.
امير المؤمنين عليه السلام شنيد عدهاى از اصحابش اهل شام را در جنگ صفين دشنام مىدهند، فرمودند: «اِنّى اَكْرَهُ لَكُم اَنْ تَكونُوُا سَبّابين وَلكِنَّكُمْ لَو وَصَفْتَم اَعْمالَهم وَ ذَكَرْتُمْ حالَهُمْ كانَ اَصْوَبَ فى الْقَولِ وَ اَبْلَغَ فى الْعُذر وَ قُلتُم مَكانَ سَبِّكُم اِيّاهُم: اَللَّهُمَّ احْقِنْ دِمائَنا و دِمائَهُمْ و اَصْلِح ذاتَ بَينِنا وَ بَيْنَهُمْ وَ اَهْدِهِمْ مِن ضَلالَتِهِمْ حتى يَعْرِفَ الحَقَّ مَنْ جَهَلَهُ وَ يَرعَوِىَ عن اَلغىِ و العُدوانِ من لَهِجَ بِهِ.[٢] من نمىپسندم شما فحّاش باشيد (هر چند اهل شام كافر و فاسق بودند ولى چون منظور از جنگ هدايت مردم و اعلاء كلمه حق بوده، دشنام سبب دشمنى و كينه مىگردد) حضرت مىفرمايد:
اگر به جاى فحش و ناسزاگويى اعمالشان را ذكر كنيد و حالشان را در پيروى از ظلم و هواى نفس، بيان كنيد در گفتار، از دشنام صحيحتر است. و بهتر است به جاى ناسزا گويى دعا كنيد خداوند خونهاى شما و آنها را از ريختن حفظ كند و ميان شما صلح برقرار كند تا نادان به حق آن را بشناسد و كسى كه شيفته گمراهى است از آن باز ايستد.
[١]- سورۀ انعام، آيۀ ١٠٨.
[٢]- نهج البلاغه/ فيض الاسلام/ خطبۀ ١٩٧ / ص ٦٥٩.