جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨٠ - آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
مجادله و استدلال مىكنيم.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم: «اِنّا مَعاشِرَ الاَنبياءِ اُمرِنا اَنْ نُكَلِّمَ الناسَ عَلى قَدْرِ عُقُولِهِم».
[٢] - شايستگى و توان و قدرت كافى و خوشبيانى براى مناظره و بهرهمندى از موضوعات تخصّصى و اطلاعات لازم قرآن: (وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ) [١](آنچه را نمىدانى دنبال مكن). شخص مجادل بايد نسبت به استدلالات منطقى و قضايا و عكس آنها و شرايط مورد نياز در كاربرد قياس، آگاهى داشته باشد، و اگر اطلاعات او كم است با مخالف وارد بحث و گفتگو نشود و الاّ مغلوب واقع مىشود و براى مذهب حق ضرر دارد.
[٣] - طرفين مناظره آنچه را مىگويند و بر اثبات آن اصرار دارند خود عامل و معتقد باشند و عملاً پايبند به موضع و آرمان خود باشند تا تأثير مثبت داشته باشد. قرآن مجيد: (يا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ)٢. (أَ تَأْمُرُونَ اَلنّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ)٣. اى كسانى كه ايمان آورديد چرا مىگوئيد آنچه را عمل نمىكنيد. آيا مردم را به نيكى امر مىكنيد و خود را فراموش مىنمائيد؟
[٤] - صبر و شكيبايى و بردبارى و سعۀ صدر در مقام جدل و مناظره و شنيدن حرف مخالف. خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم: «وَ اِصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ».٤ بر آنچه مخالفان مىگويند صبور باش. حضرت موسى عليه السلام به خداوند عرض مىكند: (رَبِّ اِشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي وَ اُحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي)[٥] پروردگارا شرح صدر به من عنايت كن و كارم را آسان نما و گره از زبانم بكش كه سخنم را بفهمند.
[١]- سورۀ اسراء، آيۀ ٣١.
[٢]- سورۀ صف، آيۀ ٢.
[٣]- سورۀ بقره، آيۀ ٤٢.
[٤]- سورۀ مزمّل، آيۀ ٧٣.
[٥]- سورۀ طه، آيۀ ٢٥.