درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٧٦ - حديث ٦ از اصول كافى

و محتمل است مفاد جمله‌

(كمال الاخلاص توحيده و كمال الاخلاص له نفى الصفات عنه)

بر اين اساس نفى صفات زائد از لوازم و حقيقت اين مرتبه از توحيد است يعنى كمال اخلاص عبارت از نفى صفات از ساحت كبريائى است و هر يك از مراتب چهارگانه مبدء و اساس براى مرتبه ديگر خواهد بود و مراتب آخرين كمال مراتب قبل خواهد بود از نظر اينكه مقول بتشكيك است و داراى مراتب بلكه هر يك از مراتب نيز مراتب و درجات بى‌شمار خواهد داشت.

و دو مرتبه اول از توحيد امر ارتكازى و در فطرت بشرى نهاده شده است و پايه تصديق دعوت پيامبران است.

و اولين مرتبه‌اى كه پيامبران جامعه بشر را بآن دعوت نموده از معرفت عبارت از توحيد صانع و آفريدگار جهان و نفى كثرت و تعدد از ساحت او است.

هم چنان كه رسول صادع اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلم فرمود:

(قولوا لا اله الا اللَّه تفلحوا)

و نيز فرمود:

(من قال لا اله الا اللَّه خالصا مخلصا دخل الجنة)

. اصل وجود خالق و صانع عالم امر فطرى است و چنانچه در فطرت بشر نهاده نشده باشد تصديق دعوت پيامبران بپايه‌اى استوار نخواهد بود.

بر اين اساس هدف و مقصد پيامبران همانا وحدت و يگانگى صانع و خالق عالم است و اينكه ساحت آفريدگار از كثرت منزه است بالاخره اخلاص در توحيد آنست كه از نقص و امكان منزه خواهد بود و در روايت تعبير بكلمه اول الدين شده بلحاظ آنست كه اصل وجود آفريدگار فطرى است و در كمون هر خردمند نهاده شده و محتاج بتعليم و دعوت نيست باينكه جهان و نظامى محكم و پهناور كه در آن فرمانروا است هرگز بخودى خود صورت نخواهد گرفت.

پس وجود آفريدگار به حكم فطرى بشر است سبب مى‌شود در مقام تحقيق بر آيد و سرّ آن را كشف نمايد و در اثر پيروى از برنامه توحيد تصديق بوحدانيت‌