درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٧٩ - حديث سوم از استطاعت و تفويض
و بىبندوبار تربيت شدهاند و شرك و كفر و جنايات لازم ذاتى روح پليد آنان خواهد بود بدين جهت در نظام صالح هم كافر تربيت مىشود و نيز مبتذل و تبهكار بوجود مىآيد و هم شرك و كفر و افعال جنايت صورت ميگيرد از كفار و بيگانگان.
قوله (ع): و لكنى اقول علم انهم سيكفرون فاراد الكفر منهم:
خلاصه پاسخ آنست كه در علم فعلى كبريائى ازلى بوده كه نظام جهان و بقاء انواع و اصناف بشر از طريق توالد و تناسل ناگزير طبقات مختلف بوجود آمده و تربيت خواهند شد.
و بسيارى از افراد مبتذل در اثر قساوت قلوب آنان جز كفر و شرك و جنايت از آنان سر نخواهد زد و ارواح پليد و ظلمانى اين گروه منكر حقوق آفريدگار و منكر توحيد بوده و اعداء اهل ايمان خواهند بود بدين جهت از آنها جز شرك و كفر و جنايت سر نخواهد زد از اين رو آفريدگار از نظر رذالت و پليدى روح تيره آنان در جهان جز شرك و كفر و جنايت نخواهد ولى اراده پروردگار بآنست كه در پليدى و اختيار خودشان كه لازم ذاتى آنهاست كفر و شرك را باختيار خودشان برگزينند و اظهار نمايند.
بدين جهت امام فرمود
(ليست ارادة حتم و انما هى ارادة اختيار)
بالاخره گروهى از افراد مبتذل كه هيچ گاه در زندگى دامنه دار خود در مقام اصلاح روح و روان خود برنيامده و بمكتب توحيد نيز توجه ننموده و كافر و بىبندوبار رشد نمودهاند لازم طبع پليد آنان كفر و شرك و جنايت و رذايل خلقى است آفريدگار نيز همين حقايق را از ازل بطور شهود و علم فعلى احاطه داشته و در اين نظام نيز همان صحنه كه مورد شهود كبريائى بوده بتدريج صورت تحقق مىيابد (با توجه باينكه صحنه و يا نقشه صحيح نيست بشرحى كه اشاره شد).
بشرى كه هر يك از افراد آن داراى نيروى شهوت و غضب و نيروى عاقله است و جامعهاى كه از آنان تشكيل مىشود و بهم كمال ارتباط و وابستگى مىيابند و در