فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٩٩ - الف - تباين
يكى در ديگرى ضرب شود و حاصل ضرب، مخرج آنها مىباشد؛ و اگر بينشان تداخُل باشد، اكتفاء به أكثر گردد، پس مخرج مشترك فروض ششگانه مذكوره در صفحه ٣٢[١] بيست و چهار است، زيرا بين مخرج نصف- يعنى دو- و مخرج ثلث و ثلثان- يعنى سه- تباين مىباشد، پس دو را در سه ضرب نموديم شش بدست آمد، و چون شش بدست آمده با چهار در نصف توافق دارند، نصف يكى در تمام ديگرى ضرب شد و دوازده بدست آمد، و بين دوازده بدست آمده با هشت توافق در رُبع دارند، رُبع يكى در تمام ديگرى ضرب شد و بيست و چهار حاصل شد و چون بين بيست و چهار و شش تداخل بود اكتفاء به أكثر- يعنى بيست و چهار- كرديم.
تذكّر:
آنچه از انجام قواعد نسبت بين اعداد در فروض و سهام بدست مىآيد مخرج كسر نام دارد،[٢] همچنانكه ذكر مىشود.
سوّم- نسبت بين أعداد، و قواعد نسبت بين أعداد:
١٦- بدست آوردن فريضه- مخرج مشترك بين كسرها- متوقّف بر اطّلاع از نسبت بين دو عدد از نظر تساوى و اختلاف مىباشد.
١٧- نسبتهايى كه بين سهام ورثه و تعداد رؤوس آنان بوجود مىآيد و بطور كلّى نسبتهايى كه بين دو عدد ممكن است بوجود آيد از چهار قسم بيرون نيستند: ١- تبايُن، ٢- تساوى، ٣- تداخُل، ٤- توافُق.
الف- تبايُن:
١٨- تباين آن است كه دو عدد مختلف- يعنى بزرگ و كوچك- و به گونهاى باشند كه وقتى عدد كوچك را يك يا چند بار از عدد بزرگ كم نمايند فقط يك باقى بماند،
[١] - كه عبارتند از: ١٢، ١٣، ٢٣، ١٤، ١٦، ١٨.
[٢] - مثلًا اگر سه پسر و سه دختر از يك دختر و سه پسر و سه دختر از دختر ديگر ميّت وارث باشند، نصيب نوهها نصيب مادرانشان است، و فرض آنان ثُلثان و مخرجش سه است و سه اصل فريضه مىباشد، و چون تركه بر سه تقسيم شود منكسر بر اين نوهها است، پس مخرج كسر- هجده، به بيانى كه در صفحه ١٧١ ذكر مىشود- در اصل فريضه- سه- ضرب مىشود و پنجاه و چهار حاصل مىشود و مسأله تصحيح مىيابد.