فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ١٠٢ - چهارم - قاعده استخراج اصل فريضه
ه- تَرامى:[١]
٢٣- متوافقان بطور تَرامى در ميان دو عددى كه از ده به بالا هستند مىباشند به اين بيان كه بايد ديد عدد ثالثى كه هر دو را فانى مىسازد چند بار هر كدام از آنها را فانى مىسازد تعداد يكى آتها كه جزء وفق نام دارد در تمام ديگرى بايد ضرب شود مثالً ١١ با ٢٢ يا ٢٢ با ٣٣ يا ٢٦ با ٣٩، كه عدد وفق در مثال نخست يك است كه يازده را يك بار وبيست دو را دوبار فانى مىكند پس يا يك را در بيست و دو يا دو را در يازده ضرب مىنماييم و عدد وفق در مثال دوم دو، است كه بيست دو را دو بار و سى و سه را سه بار فانى مىسازد پس يا دو را در سى و سه يا سه را در بيست و دو ضرب مىنماييم حاصل شصت مىشود و عدد وفق در مثال اخير سيزده بيست و شش را دو بار و سى و شش را سه بار فانى مىسازد پس يا دو را در سى و نه يا سه را در بيست و شش ضرب مىنماييم و حاصل ضرب ٧٨ مىشود و بعد مرتفع- در مثال اخير ٧٨ است- را در اصل فريضه ضرب مىكنيم، حاصل فريضه است و مسأله با اين تصحيح مىشود.[٢]
قاعده: دو عددى كه از ده به بالا هستند اگر در چند كسر باهم متوافق باشند مثل شصت و هجده كه در نصف و ثلث و سدس متوافق مىباشند در چنين فرضى بايد اكتفاء به أقلّ نموده و آن را در تمام ديگرى ضرب نماييم پس در مثال مذكور سدس هجده كه سه است در شصت يا سدس شصت كه ده است در هجده ضرب مىكنيم يكصد و هشتاد حاصل مىشود و بعد مرتفع را در اصل فريضه ضرب مىنماييم پانصد و چهل حاصل و مسأله تصحيح مىشود.
چهارم- قاعده استخراج اصل فريضه:
نصيبى كه در ابتداء مسأله از مخرج كسر- أعمّ از فرض و سهم معيّن و غير معيّن- به
[١] - تَرامى در فرضى است كه كسرهاى نُهگانه در كار نباشد، بلكه دو عدد- كه از يازده به بالا مىباشند- در يك يا چند جزء با هم مُتوافق باشند و بجاى تعبير به كسر گفته مىشود جزء بطور ترامى.
[٢] - مثالهاى تَرامى در شاخه سوّم- فروض سهام- فقرات( ١٢٧٨، ١٣٧٤، ١٤٧٦) ذكر شدهاند.