روابط اجتماعى از نگاه قرآن - مسعودى، عبدالهادى - الصفحة ١٩٢ - ادب يادگيرنده

(إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى‌ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ) «همانا كسانى كه صداهاى خود را نزد رسول خدا پايين مى‌آورند كسانى‌اند كه خداوند دل‌هايشان را براى پرهيزكارى آزموده [و آماده ساخته‌] و آنان را آمرزش و پاداشى بزرگ است».

روح آيه فوق، ادب نگاه داشتن در حضور پيامبر اكرم (ص) است. همان گونه كه دو آيه پيش و دو آيه پس از آن نيز رعايت آداب ديگر را در حضور پيامبر اكرم (ص) بر مسلمانان لازم مى‌گرداند. اين دسته آيات هر آنچه را سوء ادب به شمار آيد و اجتماع آن را بى‌ادبى بشمرد، در مقابل پيامبر اكرم (ص) حرام و گاه موجب حبط اعمال مى‌داند و در مقابل، رعايت هنجارها و آداب را زمينه مغفرت، آمرزش و پاداش بزرگ الهى مى‌خواند. برخى مفسران، اين آيات را مختص پيامبر اكرم (ص) ندانسته‌اند، بلكه آن‌ها را توسعه داده و شامل افرادى در درجه پايين‌تر از پيامبر اكرم (ص)، مانند عالمان و دانشمندان و رهبران فكرى و اخلاقى نيز دانسته‌اند. اين مفسّران، مسلمانان را موظف مى‌دانند كه در برابر اين گروه‌ها نيز آداب ارتباط را رعايت كنند.[١] دست‌كم دو روايت، اين برداشت را تأييد مى‌كند و عموميت آيه را نشان مى‌دهد. حديث نخست از پيامبر اكرم (ص) نقل شده است كه مى‌فرمايد:

مَن غَضَّ صَوتَهُ عِندَ العُلَماءِ جاءَ يَومَ القِيامَةِ مَعَ الَّذينَ امتَحَنَ اللّهُ قُلوبَهُم لِلتَّقوى مِن أصحابي، ولا خَيرَ فِي التَّمَلُّقِ والتَّواضُعِ إلّا ما كانَ فِي اللّهِ عز و جل في طَلَبِ العِلم؛

آنكه صدايش را نزد

[١]. ر. ك: تفسير نمونه، ج ٢٢، ص ١٤٤.