روابط اجتماعى از نگاه قرآن - مسعودى، عبدالهادى - الصفحة ٧٩ - اقتضاى حكمت
و آيا مىتوان ادعا كرد كه اثر اينگونه سخن گفتن و مدارا كردن، بر رابطه دوستى و ارتباط اجتماعى مثبت نباشد؟!
اقتضاى حكمت
مدارا، مقتضاى حكمت است و سيره پيامبران الهى؛ ازاينرو خداوند هنگام روانه كردن موسى و هارون به سوى فرعون كه پرچم خدايى برافراشته و همه خلق را بنده خود كرده بود، مىفرمايد: (فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً)[١] «پس با او سخنى نرم بگوييد». يعنى مبادا با او خشن سخن بگوييد و با درشتى رفتار كنيد كه به تعبير علامه طباطبايى، از واجبترين آداب دعوت و تبليغ است.[٢] با مقايسهاى ساده مىتوان نتيجه گرفت وقتى با فرعون كه از بزرگترين طاغوتها و خونريزترين حاكمان عالمان است و از كشتن كودكان و جنين در شكم مادران نيز نمىگذرد و كوس خدايى مىزند، بايد نرم و بىخشونت صحبت كرد، با بقيه مردمان بهويژه دوستان، بايد بسيار نرم و مداراگرانه بود.
نكته جالب توجه در ذيل آيه اين است كه اثر سخن نرم و مدارا بيان شده است. سخن نرم و نيكو، مخاطب را متذكر مىكند و او را متوجه خطايش مىسازد. هنگامى كه شخصى به راه خطا مىرود و با ما تندى مىكند و ديگران را مىآزارد، به تذكر نياز دارد و اگر اين تذكر نرم و نيكو بيان شود اثرگذار است و او را به خود مىآورد و از سلطه شيطان بيرون مىآورد. تجربههاى بسيارى اين نكته را تأييد مىكند كه تندى، تندى را از ميان نمىبرد و داستان خورشيد و باد، مشهور است.
[١]. طه: ٤٤.
[٢]. الميزان، ج ١٤، ص ١٥٤.