روابط اجتماعى از نگاه قرآن - مسعودى، عبدالهادى - الصفحة ١٠٧ - عفو زيبا
او ستمكاران را دوست ندارد» به عفو همراه با اصلاح اشاره كرده است. آيه نخست، «صفح» به معناى گذشت را با صفت «جميل» قيد زده و آيه دوم با افزودن فعل «اصلح» به معناى سامان دادن يا آشتى دادن، در كنار فعل عفو كردن، قيدى ديگر به آن زده است. شايد اگر روايتى دراينباره نداشتيم، عفو جميل و زيبا را نمىتوانستيم بهدرستى معنا و تفاوت آن را با عفو معمولى بيان كنيم؛ اما خوشبختانه چند روايت دراينباره وجود دارند كه هم بهخوبى و زيبايى، آيه را تفسير مىكنند و هم نتيجه آن را در بهبود روابط اجتماعى ترسيم مىكنند. امام صادق (ع) درباره اين آيه مىفرمايند: «مقصود از صفح و گذشت زيبا، عفو بدون كيفر و شكوه و گلهگزارى است»[١] و امام رضا (ع) فرموده است: «يعنى عفوى كه نكوهش و سرزنش به همراه نداشته باشد».[٢]
تحليل اين سخن، بهخوبى رابطه عفو را با روابط اجتماعى و تأثير چگونگى و شكل انجام آن را نشان مىدهد. ما گاه از شخص درمىگذريم، اما او را در دل نمىبخشيم و گاه زبان به نكوهش او مىگشاييم و حتى ممكن است بخشى از مجازات او را عملى كنيم و از بخش ديگرى درگذريم. به گفته امام رضا (ع) اين عفو است، اما عفو زيبا نيست و البته در بهبود رابطه تأثيراتى دارد، اما تأثيرى كامل و چندان ژرف ندارد كه طرفين رابطه را دوباره به سوى هم بكشاند و ارتباطى عميق ايجاد كند؛ اما در عفو زيبا، نه تنها بخشى از كيفر را عملى نمىسازد، بلكه عفوكننده هيچگاه شخص خطاكار را سرزنش نمىكند و گناه او را به زبان نمىآورد و او را نكوهش نمىكند.
[١]. تحف العقول، ص ٣٦٩.
[٢]. معانى الاخبار، ص ٣٧٣.