روابط اجتماعى از نگاه قرآن - مسعودى، عبدالهادى - الصفحة ١٩٣ - ادب يادگيرنده
دانشمندان فرو مىآورد، روز قيامت همراه با آن دسته از اصحابم مىآيد كه خداوند دلهايشان را به تقوا آزموده است، و هيچ خيرى در چاپلوسى و خود كوچك كردن نيست، جز آنچه در طلب دانش براى خدا باشد.[١]
نكته لطيف اين روايت آن است كه بخشى از آيه در عبارت
«امتحن اللّه قلوبهم للتقوى»
تضمين شده است. اين به ما مىفهماند كه پايين آوردن صدا و رعايت ادب نزد عالمان نيز از مصداقهاى آيه شريفه است و همان اثر بركتآميز را دارد. افزون بر اين، روايت امام سجّاد (ع) كه آن را به عنوان روايت جامع آداب ارتباط با دانشمندان مىآوريم، به صورتى صريح و گويا، به بالا نبردن صدا نزد عالم دستور مىدهد و اين دستور نيز با عبارت
«وأن لا ترفع عليه صوتك»
يادآور عبارت قرآنى
«لا ترفعوا اصواتكم فوق صوت النبى»
در آيه قبل است و به گونهاى لطيف، به اين نكته اشاره دارد كه رعايت آداب گفتهشده در آيه، مختص پيامبر نيست، بلكه در حضور عالمان نيز لازم است. گفتنى است با بالا رفتن و پايين آمدن مقام عالم، رعايت اين آداب لازمتر، و اثر رعايت نكردن آن نيز ناگوارتر مىشود. براى نمونه و با استناد به آيه سوم سوره حجرات، رعايت نكردن اين ادب در حضور شخصى مانند پيامبر اكرم (ص)، حبط و از ميان رفتن اعمال را در پى مىآورد؛ ولى در حضور آموزگارى ساده، تنها تقبيح اجتماعى و نكوهش ديگران را در پى دارد. براى تكميل بحث، بهتر است متن روايت امام سجّاد (ع) را كه بخشى از رساله مشهور حقوق ايشان است بياوريم:
[١]. علم و حكمت در قرآن و حديث، ج ٢، ص ٦١٥، ح ١٧٨٧.