حدیث دیگری هست که در آن به همین آیه «الْاخِلّاءُ یوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ» استشهاد شده است. امام صادق علیه السلام فرمود: «احْذَرْ انْ تُؤاخِی مَنْ ارادَک لِطَمَعٍ اوْ خَوْفٍ اوْ اکلٍ اوْ شُرْبٍ وَاطْلُبْ مُؤاخاةَ الْاتْقیاءِ وَلَوْ فی ظُلُماتِ الْارْض» [١] بترس از کسی که با تو برادری و دوستی میکند ولی به خاطر یک طمع یا خوف و ترسی که در بین هست. گاهی عامل خوف سبب دوستیها میشود و افراد را به خاطر یک دشمن مشترک با یکدیگر جمع میکند.

«اوْ اکلٍ اوْ شُرْبٍ» از دوستی کسانی که به خاطر شکم با آدم دوست میشوند بپرهیز، مثل آنهایی که به خاطر همپیالگی و این جور چیزها با انسان دوست میشوند. «وَاطْلُبْ مُؤاخاةَ الْاتْقیاءِ» اما پاکان و پرهیزکاران را دنبالشان برو و آنها را پیدا کن «وَلَوْ فی ظُلُماتِ الْارْض» ولو بروی از گوشههای تاریک زمین، از عزلتها و انزواها آنها را پیدا کنی. از آن دسته بر حذر باش و اینها را حتماً برو پیدا کن. نسبت به اینها نمیفرماید بیتفاوت باش، میفرماید حتماً برو جستجو کن «وَ انِ افْنَیتَ عُمْرَک فی طَلَبِهِمْ» هر چند عمرت را در جستجوی اینها فانی کنی؛ یعنی ولو اینکه عمرت در جستجوی اتقیا صرف شود برو جستجو کن «فَانَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَمْیخْلُقْ عَلی وَجْهِ الْارْضِ افْضَلَ مِنْهُمْ بَعْدَالنَّبِیین» خداوند بعد از پیغمبران در روی زمین فاضلتر [و برتر] از پرهیزکاران خلق نکرده است «وَما انْعَمَ اللَّهُ عَلَی الْعَبْدِ بِمِثْلِ ما انْعَمَ اللَّهُ بِهِ مِنَ التَّوْفیقِ لِصُحْبَتِهِمْ» خداوند هیچ نعمتی را به اندازه این نعمت به بندهای نمیدهد، هیچ نعمتی ارزش این را ندارد که انسان با اتقیا و پاکان دوست و معاشر باشد. بعد حضرت این آیه را فرمود: «الْاخِلّاءُ یوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ الَّا الْمُتَّقینَ» خواست بفرماید که این گونه دوستیهاست که تا ابد باقی میماند.

در احادیث نبوی و احادیث ائمه دستورها و تشویقهای زیادی در این زمینه داریم. امیرالمؤمنین علیه السلام در نهجالبلاغه میفرماید: «اعْجَزُ النّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اکتِسابِ الْاخْوان» [٢] یعنی ناتوانترین مردم آن کسی است که نتوانسته است برای خودش دوست پیدا کند «وَ اعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ» از او ناتوانتر آن آدمی است که دوست به دست آورده و بعد، از دست داده است. وقتی دوستی به دست آوردی

[١]. مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة، باب پنجاه و پنجم «فِی الْمُؤاخاة». بعد از «اوْخَوْفٍ» همچنین دارد: «اوْ مَیلٍ اوْ مالٍ».[٢]. نهجالبلاغه صبحی الصالح، کلمات قصار، ١٢.