مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٢٨ - یک تشبیه

جلسه پیش این مطلب را بیان کردیم [١]. پس «فیها یفْرَقُ کلُّ امْرٍ حَکیمٍ» هر امر حکیم- که در اینجا مقصود از «حکیم» همین چیزی است که عرض کردیم، یعنی در حال احکام و وحدت و بساطت است- در این شب از یکدیگر جدا میشوند، تنزل پیدا میکنند و به صورت حدود و اشکال و خصوصیات درمیآیند.

«امْراً مِنْ عِنْدِنا انّا کنّا مُرْسِلینَ» باز [آن] دو احتمال در اینجا هم آمده است. یکی اینکه [عبارت چنین باشد:] «فیها یفْرَقُ کلُّ امْرٍ حَکیمٍ امْراً مِنْ عِنْدِنا» این امر همان امر باشد: هر امر حکیم در حالی که کاری است، امری است، شأنی است از نزد ما؛ یعنی همه اینها از ناحیه ماست. آنوقت «انّا کنّا مُرْسِلینَ» هم قهراً شامل همه اشیاء میشود.

احتمال دیگری اینجا دادهاند و آن اینکه این «امْراً مِنْ عِنْدِنا» به این آیه «فیها یفْرَقُ کلُّ امْرٍ حَکیمٍ» نمیخورد، به «انّا انْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ» میخورد که آنوقت اختصاص به قرآن پیدا میکند. «انّا انْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ ... امْراً مِنْ عِنْدِنا» در حالی که قرآن امری است از ناحیه ما.

بعد میفرماید: «انّا کنّا مُرْسِلین». نظیر «انّا کنّا مُنْذِرین» در دو آیه قبل است. در «انّا کنّا مُنْذِرین» این مطلب را در جلسه پیش عرض کردیم؛ وقتی قرآن میفرماید:

«انّا انْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ انّا کنّا مُنْذِرین» ما چنین بودهایم که همیشه منذر بشر بودهایم و همیشه بشر را هدایت میکردهایم، میخواهد بگوید که این دفعه اول انذار و هدایت ما نیست که ما انذار خودمان و هدایت بشر را از قرآن شروع کرده باشیم، بلکه از روزی که بشر به روی زمین آمده است خداوند شأن انذار خودش را به وسیله پیغمبران داشته است. در «انّا کنّا مُرْسِلین» هم مطلب همین است: ما همیشه چنین بودهایم که رسول میفرستادهایم. این سخن قرآن- و در اخبار هم این مطلب خیلی توضیح داده شده و تفسیر شده- در مسئله به اصطلاح «دین شناسی» یا «تاریخ ادیان» نظر خاص قرآن را بیان میکند و آن اینکه از نظر قرآن از لحظه اوّلی که بشرِ عاقل متفکر بر روی زمین آمده است رسول الهی بر روی زمین بوده؛ یعنی این جور نبوده که دورهها بر بشر گذشته است و بشر همینطور در جهالتها و نادانیهای خودش میلولیده، پرستشش هم از بتپرستی به معنی اعم مثلًا از پدرپرستی به قول فروید شروع شده و بعد رئیس قبیله را بپرستند و بعد کمکم به بت