مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٤ - تفسیر عارفانه
است. زمین که تکان میخورد، تکان خوردن زمین نماز زمین است. باران که میریزد، ریزش باران نماز باران است؛ چون روح و حقیقت نماز چیزی جز تسلیم بودن [در مقابل] امر حق و خالصانه و مخلصانه امر او را اطاعت کردن نیست.
میگوید: آسمان که میگردد و زمین که تکان میخورد و باران که میریزد، همه اینها امر پروردگارشان را اطاعت میکنند، نماز آنها همین است.
ولی مولوی که مرد عارفی است و مسائل را عارفانه تفسیر میکند این طور نمیگوید؛ میگوید «انسانهای عادی [تسبیح و تحمید موجودات را] نمیفهمند، واقعاً موجودات جهان خدای خودشان را میفهمند و درک میکنند و میشناسند و تسبیح و حمد میکنند» و این را مکرر و در جاهای متعدد گفته است، از جمله اشعار معروفی است که مرحوم حاج شیخ عباس قمی هم در مفاتیح نقل کرده است، میگوید:
جمله ذرات عالم در نهان | با تو میگویند روزان و شبان | |
ما سمیعیم و بصیریم و هُشیم | با شما نامحرمان ما خامشیم | |
چون شما سوی جمادی میروید | محرم جان خدادان کی شوید | |