استثنا میکند، میگوید ولی اینکه میگویم آنها با شما برادر نیستند نه به معنی این است که آنها مثل کافران هستند؛ نه، اگر روزی احتیاج به کمک داشته باشند و از شما کمک بخواهند و کمک کردن هم برای شما جایز باشد- نه اینکه از شما کمک بخواهند مثلًا علیه قومی که با شما عهد و پیمان بستهاند- در این صورت باید کمکشان بدهید. اما این در موردی است که آنها از شما کمک بخواهند. در غیر این مورد، حقوقی که سایر مسلمین نسبت به یکدیگر دارند برای آنها محفوظ نیست، چون آنها هنوز در بلد کفر هستند، نیامدهاند جزو جامعه اسلامی.

وَ انِ اسْتَنْصَروکمْ فِی الدّینِ فَعَلَیکمُ النَّصْرُ الّا عَلی قَوْمٍ بَینَکمْ وَ بَینَهُمْ میثاقٌ اما اگر در راه دینشان از شما کمک بخواهند باید به آنها کمک کنید مگر آنکه از شما کمک بخواهند علیه قومی که شما با آنها قرارداد بستهاید. اگر یادتان باشد در آیات پیش ما مسائلی را طرح کردیم راجع به اینکه قرآن میفرماید اگر با مشرکین هم قرارداد صلحی امضا کنید، یک پیمانی امضا کنید، آن قرارداد را باید محترم بشمارید مگر آنکه این قرارداد از طرف آنها نقض بشود یا علائم قطعی اینکه تصمیم بر نقض آن دارند آشکار شود، یعنی نگرانی تصمیم بر نقض از سوی آنها، پیدا بشود. ولی اگر صرفاً نگرانی است و هنوز نقض نکردهاند حق ندارید آنها را غافلگیر کنید. باید به آنها اعلام کنید که ما دیگر قرارداد خودمان را نقض کردیم: وَ امّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً فَانْبِذْ الَیهِمْ عَلی سَواءٍ به آنها اعلام کن که قراردادی بین ما نیست، بنابراین برابر یکدیگر هستیم و هیچ تعهدی نسبت به یکدیگر نداریم.

پس قرآن جایز میشمارد که اگر مسلمین در جایی مصلحت بدانند، با کفار قرارداد صلح یعنی قرارداد عدم تعرض ببندند؛ و مادامی که مواد آن قرارداد از طرف دشمن نقض نشده یا علامت نقض پیدا نشده است باید آن را محترم بشمارند. لذا در اینجا میگوید اگر مسلمانانی که در بلاد کفر زندگی میکنند از شما کمک بخواهند، شما کمک بدهید مگر کمک علیه قومی باشد که شما با آنها پیمان عدم تعرض بستهاید که اگر بخواهید کمک بدهید باید برخلاف پیمان رفتار کنید. در اینجا نباید کمک کنید.

وَ الَّذینَ کفَروا بَعْضُهُمْ اوْلِیاءُ بَعْضٍ اما کافران خودشان با یکدیگر پیوند دارند.

همانطور که بعضی از مفسرین مخصوصاً علامه طباطبایی در تفسیر المیزان میفرمایند، قرآن در اینجا نمیخواهد تکلیف برای کفار تعیین کند. کفار که تابع