مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٨ - سخن پیامبر صلی الله علیه و آله

به من سلام میکنند و با من حرف میزنند.

اصلًا معنی «اللَّهُ نورُ السَّمواتِ وَ الْارْضِ» همین است. کجاست که در آنجا نور خدا نباشد، و مگر میشود نور خدا در جایی باشد و آگاهی و شعور و ادراک در آنجا نباشد؟ البته هر موجودی ادراک و شعور و آگاهیاش به آن درجه وجودی خودش بستگی دارد.

بنابراین وقتی که ما میگوییم جمادات حیات ندارند راست میگوییم، نمیخواهیم بگوییم جمادات حیات دارند به آن معنا که نباتات حیات دارند. نباتات حیاتی دارند، حیوانات حیات عالیتری دارند و انسان حیات عالیتر و کاملتری دارد در این رو [١]، و در این رو جمادات هیچ حیاتی ندارند. ولی در آن روی دیگر [٢]، جمادات هم دارای نوعی حیات و بینش و دانش و آگاهی هستند و این حقیقتی است که قرآن به ما آموخته است:

الَمْ تَرَ انَّ اللَّهَ یسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمواتِ وَ الْارْضِ وَ الطَّیرُ صافّاتٍ کلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبیحَهُ.

عرض کردم راجع به این «الَمْ تَرَ» بعضی گفتهاند یعنی «ا لَمْ تَعْلَمْ» آیا نمیدانی؟

که منظورشان این بوده که تسبیح را به زبان حال بدانند، ولی مرحوم فیض در تفسیر صافی [٣] از یک مرد بزرگی نقل میکند که در اینجا مخاطبْ شخص پیغمبر است؛ به پیغمبر میگوید: «آیا شهود نکردی؟» یعنی تو که اینها را به شهود درک کردی.

الَمْ تَرَ انَّ اللَّهَ یسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّمواتِ وَ الْارْضِ [آیا شهود نکردی که] خدا را تسبیح میکند هرکه در آسمانهاست و هرکه در زمین است. در اینجا چون «هرکه» (مَنْ) فرموده است، بعضی گفتهاند این آیه عمومیت ندارد، خصوص ملائکه را در آسمانها و انسان را در زمین شامل میشود، ولی عده دیگری میگویند نه، «مَنْ» در اینجا با «ما» در جای دیگر فرق نمیکند. چون فعلی را به اینها نسبت میدهد که از نوع [افعال مخصوص] «ذوی العقول» است، «مَنْ» بیان شده است. نمیخواهد