مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٨ - ضمیر جمع

میکنند نمایانگر همین حقیقت است. در قرآن مجید میفرماید:

تَعاوَنوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی [١].

در کارهای نیک یکدیگر را مدد برسانید.

کلمه «تعاون» از ماده «عون» است. اگر استعانت از غیر در هیچ حدی جایز نبود پروردگار سفارش به تعاون نمیکرد، بلکه میرساند: شما به یکدیگر محتاج هستید و لذا بایستی یکدیگر را مدد و یاری کنید.

شخصی در حضور حضرت امیر به این تعبیر دعا کرد: خدایا مرا محتاج خلق خودت نگردان! حضرت فرمود: دیگر این طور نگو. عرض کرد: پس چه بگویم؟

فرمود: بگو خدایا مرا محتاج بَدان خلق خودت قرار نده. و منظور این است که جمله اول نشدنی است زیرا نحوه خلقت انسان این طور است که همواره در پیشبرد زندگی دنیایی خودش به دیگران نیازمند است.

پس در جمله ایاک نَسْتَعینُ نمیگوید که انسان نباید استمداد از دیگران بجوید.

پس مطلب چیست؟

آنچه این آیه شریفه میرساند این است که: آن اعتماد نهایی و آن تکیهگاه قلب انسان یعنی آنچه که در واقع و نفسالامر انسان به آن تکیه دارد بایستی خدا باشد و آنچه را که از آن در دنیا استمداد میجوید به عنوان وسیله بداند، و بداند که حتی خود انسان، قوای وجودی او، نیروی بازوی او، نیروی مغزی او، همه و همه وسائلی هستند که خداوند آفریده و در اختیار او نهاده است و سر رشته در دست اوست. و لذا چقدر انسان در دنیا به وسائلی اعتماد میکند ولی بعد میبیند که برخلاف انتظارش آن وسیله کمکی که باید بکند انجام نداد. گاهی میشود که به قوای خویش اعتماد میکند و میبیند که حتی آنها نیز تخلف میورزند. تنها قدرتی که اگر انسان به او تکیه کند و برنامهاش را با او تنظیم کند هیچ نگرانی نخواهد داشت خداست.

نوشتهاند که در یکی از جنگها رسول اکرم از لشکر کناره گرفت و در روی تپهای در حدود اردوگاه خودش استراحت کرد و به خواب رفت. اتفاقاً یکی از افراد