شجاع دشمن در حالی که مسلح بود و گردش میکرد نگاهش به رسول اللَّه افتاد و او را شناخت. بسیار خوشحال شد از اینکه او را تنها یافته و الآن او را خواهد کشت.

در حالی که رسول اللَّه خوابیده بود وی بالای سرش ایستاد و فریاد کشید:

محمّد تو هستی؟ حضرت نگاهی کرد و فرمود: آری من هستم. گفت: چه کسی میتواند تو را از دست من نجات دهد؟ رسول اللَّه بدون درنگ فرمود: خدا.

آن مرد که چنین انتظاری نداشت گفت الآن به تو نشان خواهم داد، و یک قدم عقب رفت تا ضربت خود را قویتر بزند. ناگهان پایش به سنگی اصابت نمود و محکم به زمین خورد. حضرت به سرعت از جای برخاست و بالای سرش ایستاد و فرمود: چه کسی تو را از دست من میتواند نجات بدهد؟ اینجا بود که آن مرد از روی فطانت پاسخ داد: کرم تو، و رسول اللَّه او را عفو فرمود.

غرض این است که معنی این جمله نه آن است که انسان در جهان به هیچ وسیلهای نباید دست استمداد دراز کند؛ بلکه بایستی در عین استمداد، مسبّب الاسباب را نیز بشناسد و بداند که سر رشته وسائل و اسباب در دست او قرار دارد.

اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ. خدایا ما را به شاهراه استوار هدایت فرما.

برای اینکه صراط مستقیم کاملًا روشن گردد بایستی چند مطلب را بیان کنیم:

١. همه موجودات در یک سیر تکوینی و غیر اختیاری که لازمه ناموس هستی است به سوی خداوند در حرکت و صیرورتند: الا الَی اللَّهِ تَصیرُ الْامورُ [١]. وَ انَّ الی رَبِّک الْمُنْتَهی [٢]. انسان به عنوان یکی از موجودات و مخلوقات محکوم به این حکم است.

یا ایهَا الْانْسانُ انَّک کادِحٌ الی رَبِّک کدْحاً فَمُلاقیهِ [٣].

٢. در میان راهها یک راه است که راه مستقیم و شاهراه است و راه سعادت و راه اختیاری، یعنی راهی است که انسان باید آن را برگزیند.

٣. به دلیل اینکه انسان آنچه برمیگزیند از نوع راه است، پس انسان نوعی حرکت و طی طریق به سوی مقصدی را برمیگزیند و به عبارت دیگر به سوی کمال خود میخواهد حرکت کند. پس انسان یک موجود تکامل یابنده است و معنی اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ این است که خدایا ما را به راه راست تکامل هدایت فرما.

[١]

. شوری/ ٥٣.

[٢]. نجم/ ٤٢.[٣]. انشقاق/ ٦.