مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٢ - تفسیر حکیمانه

پایش را محکم به زمین میکوبد، در واقع میخواهد به دیگران بگوید: دور باش، کور باش، از من بترس. همچنین یک زن دو جور لباس میپوشد: یک وقت طوری لباس میپوشد و در خیابانها راه میرود که خود وضعش داد میزند و میگوید که من عفیفم، کسی را نرسد که چشم طمع به من بدوزد. اصلًا خود ژست و خود لباس میگوید من چنینم، و طبعاً افرادی هم که دنبال شکاری میروند و میخواهند ببینند چه کسی اهلش است، سراغ آنها نمیروند [١]. و یک وقت نقطه مقابل آن است: همان طور که آن شخص طوری لباس میپوشد که میگوید از من بترس، یک زن هم ممکن است طوری لباس بپوشد که میگوید بیا دنبال من. با زبان خودش حرف نمیزند ولی ژستش همه را دعوت میکند که بیا سراغ من و مرا تعقیب کن، من اینکاره هستم. این را میگویند «زبان حال». از مطلب خیلی خارج شدیم.

حال بعضی گفتهاند این که قرآن میگوید همه چیز خدا را تسبیح و حمد میکنند، مقصود به زبان حال است، چون همه اینها مخلوق خدا هستند و خاصیت مخلوق این است که یک جنبه نقص دارد و یک جنبه کمال. جنبه نقص لازمه مخلوقیت است و جنبه کمال [از ناحیه خالق.] هرچه نقص دارد از ذات خودش است و هرچه کمال دارد از خالقش (هرچه کمال در موجودات عالم میبینید از او بدانید). پس در واقع به زبان حال، خالق خودش را توصیف و حمد میکند، به زبان بیزبانی میگوید: «بارک اللَّه به آن که مرا آفرید.» تسبیحش هم این است که میگوید اگر نقصی در من میبینی، این نقص لازمه ذات من است، او از این نقص منزّه است.

البته در این که هر مخلوقی به زبان حال، حامد و مسبّح خالق خودش است شکی نیست و حرف درستی است. مخلوقات به زبان تکوین، خدا را تسبیح و حمد میکنند و هر اثری حمدگو و تسبیحگوی مؤثّر خودش است. گلستان سعدی هم سعدی را حمد میکند، یعنی به زبان حال میگوید بارکاللَّه به آن که چنین اثر

منظورم این جمله است: ذلِک ادْنی انْ یعْرَفْنَ فَلا یؤْذَینَ. در شأن نزول این آیه ذکر کردهاند و خلاصه مطلب هم- آن طور که استنباط کردهایم- این است که زنان طوری لباس بپوشند که آدمهای هرزه مشتری خودشان را بشناسند، یعنی به نحو لباس پوشیدنِ زنانِ آماده برای شکار لباس نپوشند.