فرق رحمن با رحیم چیست؟ قبلًا باید توضیح بدهیم که در زبان عربی کلماتی که بر وزن فَعلان است دلالت بر کثرت میکند، مثل عطشان که به معنای عطش کثیر است، و کلماتی که بر وزن فعیل است- که اصطلاحاً آن را صفت مشبّهه میگویند- دلالت بر نوعی ثبات و دوام میکند.

رحمن که بر وزن فعلان است دلالت بر کثرت و وسعت میکند و میرساند که رحمت حق همه جا گسترش پیدا کرده و همه چیز را فرا گرفته است.

اصولًا هرچیزی چیز بودنش مساوی با رحمت حق است چون وجود و هستی عین رحمت است؛ چنانکه در سوره ا عراف آیه ١٥٦ آمده است: وَ رَحْمَتی وَسِعَتْ کلَّ شَیءٍ (رحمت من همه چیز را فرا گرفته است) و در دعای کمیل میخوانیم: وَ بِرَحْمَتِک الَّتی وَسِعَتْ کلَّ شَیءٍ.

اینگونه رحمت حق استثنا ندارد و این طور نیست که شامل انسانها باشد و غیر انسانها را شامل نشود و یا در انسانها تنها انسانهای مؤمن را فرا گیرد؛ خیر، بلکه سراسر گیتی مشمول رحمانیت حق است و یا عین آن است یعنی آنچه در عالم هستی هست رحمت حق است.

درسی که میتوان از جمله بسم اللَّه الرحمن الرحیم آموخت این است: آنچه که از خدا به عالم میرسد دو گونه نیست: خیر و شر، بلکه آنچه از او میرسد جمله نیکو و رحمت است و این رحمت شامل جماد و نبات و حیوان و انسان به تمام اقسامش میگردد چون اصولًا فاتحه و گشایش هستی با رحمت حق است.

و اما «رحیم» که بر وزن فعیل است دلالت بر رحمت لاینقطع و دائم حق میکند. «رحمن» که دلالت بر رحمت واسعه پروردگار میکرد و شامل همه موجودات میگشت ولی بالاخره در این عالم یک سلسله از موجودات پس از هستی معدوم میشوند و فانی میگردند. اما «رحیم» نوعی از رحمت است که جاودانگی دارد و تنها شامل آن بندگانی است که از طریق ایمان و عمل صالح، خود را در مسیر نسیم رحمت خاصه حق قرار دادهاند.

پس پروردگار یک رحمت عام دارد و یک رحمت خاص. با رحمت عام خودش همه موجودات را آفریده است که از جمله آنان انسان است. انسان که تنها موجود مکلّف است و خودش مسئول خویش است، اگر وظایف و تکالیفی که به